ÖZBEK VE TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE “KESİNLİK” BİLDİREN MODAL SÖZLER

Özet

Modal anlam, konuşanın kendisinin ifade ettiği düşünceye ilgisini bildirenanlamdır. Modal anlamın leksik yolla ifadesi olan modal sözler ise konuşanınkendisinin ifade ettiği düşünceye çeşitli yönden ilgisini bildiren sözlerdir.Kesinlik bildiren modal sözler, konuşanın cümlede ifade edilen fikre olan kesininancını, bildiren yapılardır. Konuşan kişi cümleye kendi düşüncesini eklemekiçin kesinlikle, mutlaka, galiba gibi yapıları kullanabilir. Bu çalışmada kesinlikbildiren modal sözler ;1. Özbek ve Türkiye Türkçesinde ortak olan “kesinlik” bildiren modalsözler,2. Özbek Türkçesine özgü olan “kesinlik” bildiren modal sözler,3. Türkiye Türkçesine özgü olan “kesinlik” bildiren modal sözlerolmak üzere üç gruba ayrılarak incelendi: Özbek ve Türkiye Türkçesindeortak olan “kesinlik” bildiren modal sözler, älbättä – elbette, qat’iyän - kat’iyyen,mutlak mutlaqå - mutlaka, muhaqqaq - muhakkak, şübhäsiz - şüphesiz ve hiçşübhäsiz gibi yapılardır. Bu sözler, genel olarak birbirinin yerine kullanılabilecekeş anlamlı ögelerdir. Bu sözlerin seçimi konuşanın ya da yazanın tercihinebağlıdır. Özbek ve Türkiye Türkçesinde ortak olan modal sözlerde küçük fonetikfarklılıkların dışında büyük fark yoktur. Özbek Türkçesine özgü olan şäksiz vesözsiz, Türkiye Türkçesine özgü olan kesinlikle ve kuşkusuz sözleri kesinlikbildiren yapılardır. Özbek Türkçesinde kesinlik bildiren modal sözlerin olasılık,ihtimal bildiren modal sözlere göre daha az kullanıldığı tespit edilmiştir.