SULTAN MELİKŞÂH’IN GÜNEY-DOĞU ANADOLU POLİTİKASI: DİYÂR-I BEKR BÖLGESİNİN FETHİ VE TÜRKLEŞTİRİLMESİ

Özet

1040 Dandanakan zaferi sonucunda Horasan’da kendi devletlerini kuranSelçuklu beyleri, bugünkü İran ülkesini ele geçirip, Irak sınırlarına dayandıklarında,Diyâr-ı Bekr bölgesine Mervânî ailesi hükmediyordu. Mervânî ailesi 1059 yılındakendi arzusu ile Tuğrul Beyi metbu’ tanıyıp, Büyük Selçuklu Devletinin egemenliğialtına girmiştir. Fakat Sultan Melikşâh, Mervânî emîrlerinden Mansur’un vassallığaaykırı davranışlarıyla Büyük Selçuklu Devletinin politikasına zarar vermeyebaşlaması üzerine Diyâr-ı Bekr bölgesinin fethine ve ilhakına karar vermiştir (1083).Bu fetih ve ilhak faaliyeti de yine Sultan Melikşâh’ın emri ile eski Halifelik veziriFahrü’d-devle komutasında Türkmen beyleri ve onların kuvvetleri tarafından 1085yılında başarıyla gerçekleştirilmiştir. Böylece, bu fetih ve ilhaktan sonra Diyâr-ıBekr bölgesinde ilk defa Türk nüfusunun yerleşmesi ve bölgenin Türkleşmesifaaliyeti başlamıştır. Bitlis ve Erzen’de Dimlaç/Dilmaç veya Toğan Arslan Oğulları(1098-1394), Âmid’de Yınal Oğulları (1103-1183), Hasankeyf (Hısn-ı Keyfâ)Mardin ve Harput’ta Artuklular (1101-1409), Ahlat’da Ahlatşâhlar veya Sökmenliler(1100-1207) gibi Türk Beyliklerinin kurulmasıyla da bu yerleşme ve Türkleşmefaaliyeti daha da kuvvetlenmiş ve yaygınlaşmıştır.