TARIMSAL İŞLETME YERİ SEÇİMİNDE COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ DESTEKLİ ÇOK ÖLÇÜTLÜ KARAR ANALİZİ UYGULAMALARI

Özet

İşletme yeri seçim kararı, işletme kurulduktan sonra değiştirilmesi zor ve yüksek maliyetli olacağından, işletmeler açısından oldukça önemli bir karardır. En uygun işletme yeri, işletme faaliyetlerinin minimum maliyetle ve maksimum kazançla, sürdürülebilir bir biçimde gerçekleştirilmesine olanak vermektedir. Ancak ülkemizde belirli bir karar mekanizması bulunmadığı için yer seçimi, işletme sahibinin kendi fiziki olanakları ve bilgisine göre yapılmakta, bu durum hatalı yer seçiminden kaynaklı sorunlara yol açmaktadır.Bu sorunlar, genellikle iklim koşulları, topoğrafya, arazi durumu, toprak koşulları, ulaşım, su, enerji ve doğal ısı kaynaklarına erişebilirlik gibi coğrafi konum yönünden uygun olmayan yerlerde ortaya çıkmaktadır. Yer seçiminden kaynaklanan sorunlar ise, işletmelerin hammadde temini, pazarlama, ulaşım ve diğer altyapı sorunlarına ve sorunların giderilmesi için ek harcamalara yol açmaktadır. Tarımsal işletme yeri seçim kararı, değerlendirme sürecinde çok sayıda ölçütün olması ve birbirleriyle çelişebilen bu ölçütler arasında bir uzlaşma gerekmesinden dolayı oldukça karmaşık bir problemdir. Karmaşık karar verme problemlerinin çözümünde kullanılan çok ölçütlü karar analizi (ÇÖKA) teknikleri, çok sayıda bağımsız faktörün etkisini göz önüne alarak en uygun kararın verilmesini sağlamaktadır. Mekânsal analiz ve veri görselleştirmede geniş seçenekler sunan coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ise, kompleks karar problemlerinin çözümünde sınırlı yeteneklere sahiptir. Bundan dolayı bu tür problemlerin çözümünde CBS destekli çok ölçütlü karar analizi (C-ÇÖKA) yaklaşımı kullanılmaya başlanmıştır. Ülkemizde tarımsal işletmeler için uygun yer seçimiyle ilgili bilimsel çalışmalar ise oldukça sınırlıdır. Bu çalışmada, tarım ve diğer sektörlerde yaygın olarak kullanılan karar analiz yöntemleri incelenerek, C-ÇÖKA yöntemine ilişkin uygulamalar ayrıntılı olarak ele alınmıştır.