The Art of Tashbih in the Commentary of Madariq al-Tanzil and Haqaiq al-Tawil

Abstract

Quran versicles which came while declamation was very important at that time impelled people’s admiration in terms of both declamation and laconical. The similitudes in Quran are regarded as the most important declamation and laconical types. The declamation used as an elocution and instruction technique, also constitutes the first topic of the declaration science. Usage of this similitude art in many versicles which have different parts from each other took the attention of the scholars and they wrote seperate works about it. At the same time, it was handled as a science independently in the book of Ulumul Quran. Nesefi who lived in the 8th century in Hijri and wrote works in many fields in “Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâikû’t-Te’vîl” commentaries gave importance to the similitude art which is known as the art of explanation of something by resembling the things that resemble to each other in terms of reality and metaphor to make the word more effective. In his commentary, he explained the matters by giving examples in terms of analogy, preposition analogy, resembling, resembling to himself which are the components of similitude art. Our commentator who mentioned the differences between the similitude and metaphor, tried to explain the topic with other versicles and poem from time to time. Besides, he mentioned the similitude like fluent, singular, compound, representative, feeling, etc, and he made necessary explanations to get the versicles understood much better.

Özet

Belâgatın önemli olduğu bir dönemde inmeye başlayan Kur’ân âyetleri, gerek belâgat gerekse nazım yönüyle insanları hayranlığa sevk etmiştir. Kur’ân’daki teşbihler, en önemli belâgat ve i’câz türlerinden sayılır. Söz sanatı ve anlatım tekniği olarak kullanılan teşbih, Beyân ilminin de ilk konusunu teşkil etmektedir. Birbirinden farklı kısımları bulunan bu teşbih sanatının birçok âyette kullanılması âlimlerin dikkatini çekmiş ve bununla ilgili müstakil eserler yazmışlardır. Aynı zamanda Ulûmu’l-Kur’ânkitaplarında da başlı başına bir ilim olarak ele alınmıştır. Hicri VIII. asırda yaşayan ve birçok alanda eserler veren Nesefî, “Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâikû’t-Te’vîl” adlı tefsirinde sözü daha etkili kılmak maksadıyla, hakikat veya mecaz yönüyle aralarında benzerlikler bulunan şeyleri, birbirine benzeterek anlatma sanatı olarak bilinen teşbihe önem vermiştir. Tefsirinde teşbihin unsurları olan müşebbeh, müşebbehün bih, benzetme edatı ve benzetme yönüyle ilgili olan hususları örnek vererek anlatmıştır. Teşbih ve istiâre arasındaki farklara değinen müfessirimiz zaman zaman konuyu diğer âyetlerle ve şiirle açıklama yoluna gitmiştir. Ayrıca O, teşbihin kısımlarından olan beliğ, müfred, mürekkeb, temsili, hissi vb. teşbihleri zikretmiş ve âyetin daha iyi anlaşılması için de gerekli açıklamalarda bulunmuştur.