BİNGÖL İLİNİN FİZİKİ COĞRAFYA ÖZELLİKLERİ

Özet

ÖzetDoğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Bölümü’nde yer alan Bingöl; Erzurum,Erzincan, Tunceli, Elazığ, Muş ve Diyarbakır illeri ile komşudur. Ortalama 1745m yükseltiye sahip ilde dağlık alanlar, vadiler, platolar, ova ve havzalar ana yerşekillerini oluşturmaktadır. Paleozoyik’ten Kuvaterner’e kadar farklı dönemlerdeoluşmuş kayaçların yüzeylediği inceleme alanında KAF ve DAF en önemlitektonik yapıları oluşturmaktadır. Karasal iklimin etki sahasında bulunan Bingöl’deiklim elemanları yüzey şekillerindeki çeşitlenmeye bağlı olarak il içerisindefarklılık göstermektedir. Aras Nehri’ne su gönderen küçük bir saha dışındaaraştırma sahası Fırat Nehri’nin su toplama alanı içerisinde yer almaktadır.Bu çalışmada Bingöl ilinin fiziki coğrafya özelliklerinin genel hatlarıyla değerlendirilmesiamaçlanmıştır. Bu kapsamda ilin jeomorfolojik, jeolojik, hidrografiközellikleri ile iklim, bitki örtüsü ve toprak özellikleri değerlendirilmiştir.Bingöl iline ait topoğrafya ve jeoloji haritaları ile İl arazi varlığı, CORINE (Coordinationof Information on the Environment) ve meteoroloji istasyonu verileriçalışmada temel dataları oluşturmaktadır. Sayısallaştırılan topoğrafya haritalarındanSayısal Yükselti Modeli (SYM) oluşturulmuş, SYM’den eğim, bakı, yükseltibasamakları haritası, ili kapsayan jeoloji haritalarından litolojik birimlerve tektonik harita oluşturulmuştur. Meteoroloji istasyonu verileri kullanılarakiklim özellikleri, il arazi varlığı verisinden toprak, CORINE verisinden bitkiörtüsü özellikleri belirlenmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre Bingöl ilinde dağlıksahalar üzerinde geniş düzlükler ve dağlar arasında tektonizmaya bağlı olarakoluşmuş ova ve havzalar bulunmaktadır. İl içerisinde genel olarak kuzeye gidildikçesıcaklıklar azalırken, yağış miktarı artmaktadır. Çalılık/fundalıkların genişalan kapladığı ilde intrazonal toprak grubunda yer alan bazaltik topraklargeniş alan kaplamaktadır. İl genelinde fiziki coğrafya koşullarının değişmesinebağlı olarak kuzeye gidildikçe nüfus ve yerleşmeler seyrekleşmektedir. Fizikicoğrafya özelliklerinden kaynaklanan başlıca sorunlar deprem, kütle hareketleri,çığ, erozyon ve sel taşkındır. KAF ve DAF üzerinde yer alan incelemealanında depremlere bağlı olarak can ve mal kayıpları yaşanmaktadır. Doğalafetlerin neden olduğu kayıpların azaltılması için ayrıntılı fiziki coğrafya çalışmalarınınyapılması gerekmektedir.