BALANCE FUNCTION ASSESMENT

Özet

DENGE TESTLERİ*Baydan, M., *Yılmaz, S.Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Odyoloji Bölümü Baş dönmesi ve denge bozukluğu şikayetleri, Kulak Burun ve Boğaz ve/veya Odyoloji kliniklerinde en sık rastlanan başvuru nedenlerindendir. Baş dönmesi ve/veya denge bozukluğuna neden olarak altta yatan bozukluğun/patolojinin tanılanabilmesi için yapılacak denge testlerinin doğru seçilmesi, uygulanması ve yorumlanması gerekmektedir. Baş dönmesi/denge bozukluğu olan hastanın değerlendirmesinde hikaye alımı, nörolojik muayene, otolojik muayene ve işitme değerlendirmesi yer almalıdır (Herdman, 2000; Ardıç, 2005; Tarnutzer et al., 2011).Baş dönmesi/denge bozukluğu değerlendirmesinde ilk ve en önemli adım ayrıntılı bir hikayenin alınmasıdır. Şikayetlerin ne zaman / nasıl (ayakta / otururken / yürürken / yatarken vb.) başladığı, baş dönmesinin ne kadar süreyle devam ettiği, ilaç kullanımı (ototoksisite / vestibülotoksisite), işitme kaybı / çınlamanın olup olmadığı, şikayetlere mide bulantısı, kusma, baş ağrısı, görme bozukluğu / kaybı, yürüme bozukluğu vb. gibi başka belirtilerin eşlik edip etmediği ayrıntılı bir biçimde sorgulanmalıdır. Otolojik ve odyolojik değerlendirmelerin ardından elde edilen bulgular, hikaye alımından edinilen bilgiler ile birleştirilerek uygun test yöntemleri seçilerek değerlendirme yapılır (Herdman, 2000;Ardıç, 2005; Kerber ve Baloh., 2011)Nörolojik muayenede mental durumun değerlendirilmesi, kranial sinirler, duyu-algı-motor testleri, Romberg testi ve tandem yürüme de dahil olmak üzere bir yürüyüş değerlendirmesi yer almalıdır. Vestibülo-oküler ve vestibulospinal sistemlerle ilgili bilgi sağlayan nörolojik muayene spontan nistagmus değerlendirmesi, pozisyonel nistagmus değerlendirmesi ve uygun bir yüzey üzerinde (foam pad) dururken postural salınım değerlendirmelerini içerir (Ardıç, 2005; Brandt et al., 2013).1. Nörolojik Değerlendirme:a. Parmak burun testi (üst ekstremiteler için): Hasta kolunu tam ekstansiyondan fleksiyona getirerek, parmağını kendi burnuna değdirir ve kolunu tekrar ekstansiyona getirir. Hasta bu hareketi ardışık olacak şekilde yapar. Bir diğer ve yaygın olarak yapılanı ise hasta işaret parmağını klinisyenin işaret parmağına değdirdikten sonra kendi burnuna değdirir, bu hareket pek çok kez tekrarlanırken, klinisyen sürekli olarak parmağının yerini değiştirir (test önce göz açık sonra göz kapalıyken yapılır). Santral patolojilerde hasta bu testte başarılı olamaz (Brandt et al., 2013). Parmak burun testi Resim 1’de gösterilmiştir.Resim 1. Parmak Burun testib. Diz Topuk Testi (alt ekstremiteler): Bu testte hastadan oturuyorken bir ayağının topuğunu diğer ayağının ayak bileğinden başlayarak dizine doğru çekmesi istenir. Santral patolojilerde hasta bu testte başarılı olamaz (Campbell, 2013). c. Romberg Testi: Hastadan; ayakları omuz hizasında açık, kollar yanlarda serbest olacak şekilde dik bir pozisyonda ayakta durması istenir. Hasta bu test sırasında sert ve ince tabanlı bir ayakkabı giymelidir. Herhangi bir destek almayan hastanın, önce gözler açık sonra kapalı iken ayakta durması istenir. Bu test yapılırken hastanın düşmemesi için önlem alınmalıdır; test yapan kişi sürekli hastanın yakınlarında olmalı ve hastayı düşecekken koruyacak şekilde hazırlıklı olmalıdır. Periferik vestibüler patolojilerde, düşmenin yönü patolojinin olduğu tarafa doğrudur (Halmagyi ve Akdal, 2005; Zamysłowska-Szmytke et al., 2015)d. Tandem Romberg Testi: Hastanın, bir ayağı diğerinin önüne alarak (tandem duruş) yine önce gözler açık sonra gözler kapalı ayakta durması istenir (Halmagyi ve Akdal, 2005; Zamysłowska-Szmytke et al., 2015). Resim 2’de tandem duruş gösterilmiştir. Resim 2. Tandem duruş. e. Unterberger Testi: Hastanın, kollarını öne uzatarak gözleri kapalıyken olduğu yerde adım alması istenir ve bir yöne sapma olup olmadığı gözlenir. Periferik vestibüler patolojilerde, dönmenin yönü patolojinin olduğu tarafa doğrudur. Resim 3’te Unterberger testi gösterilmiştir (Halmagyi ve Akdal, 2005; Brandt et al., 2013) .Resim 3. Unterberger testi f. Tek Çizgi Üzerinde Yürüme: Hastanın düz bir çizgi üzerinde, önce gözleri kapalı sonra açık olarak yürümesi istenir. Düz çizginin uzunluğu 6-8 m olmalı, hasta bir turu bitirdiğinde dönerek diğer tura başlamalı, bu turlar birkaç kez yapılmalıdır. Hasta tek çizgi üzerinde yürürken izlenerek, sağa ya da sola sapma olup olmadığı saptanmalı ve test formu üzerinde bu durum belirtilmelidir. Periferik vestibüler patolojisi olan hastalar düz çizgi üzerinde yürüyemez, patolojinin olduğu tarafa doğru bir sapma gözlenir (Herdman, 2000; Brandt et al, 2011; Kerber ve Baloh, 2013). 2. VOR Değerlendirmesi:a. Bakış (Gaze) Değerlendirmesi: Hastanın burnundan yaklaşık 30-40 cm uzaklıkta tutulan bir cisim orta hattan sağa veya sola, yaklaşık 35-40 derece kadar hareket ettirilir. En sondaki bakış seviyesinde 15-20 saniye durularak, hastanın başı sabit olacak şekilde cismi izlemesi istenir. Fizyolojik olarak birkaç saniye süren “end-point nistagmus” olabilir, ancak nistagmus daha uzun süre devam ediyorsa patolojiktir (Kaski ve Seemungal, 2010; Huh ve Kim, 2013; Zamysłowska-Szmytke et al., 2015). b. Spontan Nistagmus Değerlendirmesi: Herhangi bir uyaran olmadan gözlenen nistagmustur. Klinisyen tarafından çıplak gözle gözlenebileceği gibi düşük amplitüdlü nistagmusların kaçırılmasını engellemek için fiksasyonu önleyici bir gözlüğün (örneğin; Frenzel gözlüğü) kullanımı ile fiksasyon olup olmadığı gözlenmelidir (Kaski ve Seemungal, 2010; Huh ve Kim, 2013; Zamysłowska-Szmytke et al., 2015). c. Pursuit Tracking Testi: Hastanın burnundan yaklaşık 30-40 cm uzaklıkta tutulan bir cisim sağdan sola, soldan sağa sarkaç gibi hareket ettirilir, hastadan başını hiç oynatmadan gözleriyle cismi takip etmesi istenir. VOR (Vestibülo-oküler refleks) kazancı normal ise hasta hareketi zorlanmadan takip edebilir. Takipte zorlanmalar ve bozulmalar gözleniyorsa bu durum patolojiktir (Furman et al., 2010; Brandt et al., 2013).d. Sakkad Test: Hastadan klinisyenin burnuna bakması ve ta