Journals / Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2018 / Cilt: 2 - Sayı: 4
On Turkish Identity and the Position of Turkish Language in the Qajar Period
- Pages
- 131–171
- DOI
- —
Abstract
The reign of the Qajar dynasty (1796-1925) constituted the last stage of nearly a thousand years of Turkish rule in Iran, which began with the Gaznavids. The Qajar shahs, who were aware of their ethnic identity, boasted that they came from the Turkish lineage, and this issue was reflected in the historical sources of that period. Turkish was continued to be a dominant language in the palace, and the army and some official correspondences were carried out in Azerbaijani and Chagatai Turkic languages, and the Turks were active in the upper echelons of the state at the time of Qajars, similar to the previous Turkish dynasties. In this period, many specific elements of Turkish culture were maintained in Iran, and the Turkish Twelve-Year Animal Cycle Calendar was used as the official calendar. The Turkish terms were used actively in the administrative organization; dynastic members and administrators had more Turkish names than the ruling class at that time in the Ottoman Empire. Furthermore, there were lessons on Turkish language in schools, works in Turkish were written and printed in the Qajar State. Despite the well-known fact that Qajars were Turks, few attempts have been made to study the Turkish identity and Turkish consciousness of this dynasty. Moreover, the status and position of Turkish language of that period has been a rather neglected subject until now. In the current article we have tried to clarify this issue by examining both the Eastern and European sources and documents.
Özet
Kaçar hanedanının saltanat dönemi (1796-1925), Gaznelilerden başlayarak İran’da süre gelen yaklaşık bin yıllık Türk iktidarının son aşamasını teşkil etmiştir. Kendi etnik kimliklerinin farkında olan Kaçar şahları Türk soyundan geldikleriyle her daim iftihar etmiş ve bu husus, dönemin tarihî kaynaklarına yansımıştır. Önceki Türk hanedanları zamanında olduğu gibi Kaçarlar devrinde de sarayda ve orduda Türkçe konuşulmaya devam edilmiş, bazı resmî yazışmalar Azerbaycan ve Çağatay Türkçelerinde yürütülmüş, Türkler devletin üst kademelerinde etkin olmuşlardır. Yine bu dönemde İran’da Türk kültürüne özgü pek çok unsurların kendi varlığını ve hatta gelişimini sürdürdüğü söz konusu olup, On iki hayvanlı Türk takvimi devletin resmî takvimi olarak işlev görmekte, idarî teşkilatta Türkçe terimler aktif bir şekilde kullanılmakta, hanedan üyeleri ve yöneticiler o dönemde Osmanlı’nın idareci sınıfları arasında görüldüğünden daha fazla Türkçe isimler taşımakta, okullarda Türkçe eğitim verilmekte, Kaçar ülkesinde Türkçe eserler yazılmakta ve matbaalarca basılmakta idi. Kaçarların Türk oldukları iyi bilinmekle beraber bu hanedanın Türk kimliğine ne kadar değer verdiğine ve ne denli Türklük bilinci taşıdığına yönelik çalışmaların kısıtlı olduğu görülmektedir. Ayrıca bahsi geçen dönemde Türkçenin durumunun ve konumunun ne olduğu hakkında da şimdiye kadar kapsamlı bir değerlendirme yapıldığı söylenemez. Makalemiz çerçevesinde gerek Doğu, gerekse de Avrupa kaynaklarını ve belgelerini incelemeye tabi tutmak suretiyle bu meseleye açıklık getirilmeye çalışılmıştır.