17. YÜZYIL YENİÇERİ ÂȘIKLARINDAN KÂTİBÎ VE BESTELENMİȘ ESERLERİNİN MÜZİKAL ANALİZİ

Özet

Âşıklar, devrinin günlük olaylarını, sosyal ve kültürel hadiseleri, siyasi gelişmeleri şiirlerinde yansıtmışlardır. Resmi tarih anlatısının yanı sıra, âşıkların şiirleri ve bu sözlü aktarımlardaki tarihsel detaylar; dinleyenler tarafından ezberlenmiş, çırakları tarafından dilden dile aktarılmış, beğenenler tarafından cönklere kaydedilmiş ve günümüze ulaşmıştır. Bu durum, âşıkların şiirleri aracılığıyla tarihe farklı bir perspektiften bakabilmemizi sağlamaktadır. Farklı yaklaşımlarımıza zemin hazırlayan etkenlerden biri âşıkların içinde bulundukları çevredir. Âşık tarzı şiirler yazan bu şairler çeşitli zümrelerde teşekkül etmişlerdir. Bu çalıșmada, 17. yüzyılda yașamıș ve Yeniçeri Ocağı’na mensup âșıklardan olan Kâtibî’nin şiirlerinin sözlü kültür ve tarih aktarımına yaptığı katkılar tespit edilmiş ve incelenmiştir. Bu incelemenin sonucunda ise; etkileyici savaș sahnelerinden fethedilen șehirlere, tahta çıkan sultanlardan gündelik değerlerin yozlașmasına, imzalanan antlașmalara kadar oldukça çeșitli konularda tarihsel ve kültürel detaylara rastlanmıștır. Âşıkların şiirlerine ulaşabildiğimiz çok sayıda kaynak olmasına rağmen bu şiirlerin bestelenmiş hallerini içeren kaynakların sayısı pek fazla değildir. Bu çalışma alanında Mecmûa-i Sâz ü Söz; 17. yüzyıl müziğine ve șiirine dair, ulașılabilen en önemli kaynaklardandır. Mecmuâ-i Sâz ü Söz’de notalarıyla birlikte yer alan, Kâtibî’ye ait altı adet eser tespit edilmiș ve müzikal analizi yapılmıştır. Bu eserleri incelerken kullanılan analiz yönteminde makamsal ezgileri üreten en küçük birim olarak ezgisel çekirdeklerden faydalanılmıștır. Yapılan analiz neticesinde Kâtibî’nin eserleri, âșığın yașamıș olduğu yüzyıla ve günümüze ait nazariyat kitaplarında verilen tariflere göre değerlendirilmiștir.