MÜZELERDE ÖNLEYİCİ KORUMA: TEMEL YAKLAȘIMLAR VE GELİȘİMİ

Özet

ICOM Müzecilik Etik Yasası’na (2006) göre “korumaları altındaki koleksiyonlar için –ister depoda ya da sergideyken, ister bir yerden bir yere tașındıkları sırada– koruyucu bir ortam olușturup bu ortamı korumak” müzelerin önemli görevleri arasında yer almaktadır. “Yapı malzemelerinin ve objelerin bozulma hızı ve oranının yavașlatılması, malzemelerin istikrarının sağlanması ve bozulmaya neden olan faktörlerin azaltılması için alınması gereken koruyucu önlemler bütünü” olarak tanımlanan önleyici koruma çalıșmaları ile koleksiyonun maruz kaldığı bozulma etkenlerinin engellenmesi, sınırlandırılması veya minimum düzeye çekilmesi; bu șekilde gün içinde algılanamayan fakat zaman içerisinde birikerek çoğalan bozulmalar ve aniden gelișen büyük hasarlar önlenebilmekte veya sınırlandırabilmektedir. Bu bozulma etkenleri, fiziksel kuvvetler, hırsızlık ve vandalizm, yangın, su, zararlılar, kirletici maddeler, uygun olmayan ıșık, morötesi ve kızılötesi ıșınlar, uygun olmayan sıcaklık ve bağıl nem ile bilgi ve önem kaybı olarak belirtilmektedir. Dünyadaki korumaya dair çalıșmalarda 1960’lı yıllara doğru bozulmaları önlemeye dair bilinç olușmaya bașlamıştır. Yıllar içerisinde uluslararası alanda geçerliliği olan kurumlar, uluslararası koruma örgütleri ve koruma enstitüleri tarafından çalıșma grupları olușturulmuș; kongreler düzenlenmiș; uyulması gereken standartlar belirlenmiș; yayınlar ve el kitapları hazırlanmıștır. Türkiye’de ise devlet müzelerinde, eserlerin konservasyon işleri ve önleyici korumaya yönelik uygulamalar müzelerdeki laboratuvar birimleri veya Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarları tarafından yürütülmektedir. Çok yönlü bir çalıșma olan önleyici korumada zaman içerisinde gelișen anlayıșlara bağlı olarak değișen uygulamalar ile gerek tasarım așamasında gerekse sonradan yapılacak düzenlemelerde eserlerin bozulmasının önlenmesi veya sınırlandırılması sağlanabilecektir.