A Naqshī-Khalidī Sufi Centre in Siirt: The Takka and Madrasa of Zoqayd

Abstract

Zoqayd is a Naqshī-Khalidī sufi order (takka) which was active in Siirt and in Siirt province from the 1880s until the 1990s. The sufi order was established by Sheikh Abd al-Qahhār Zoqaydī (d.1906) in Kayabaglar town of Kurtalan. The sheikhs in this sufi order not only trained the followers according to the Khalidī sufi principles, but they also taught Islamic sciences in the madrasa. The reason why, the sheikhs did not leave behind a caliph is because the education in madrasa was highly active in comparison to the sufi order. The importance they attach to the madrasa comes from the characteristic of the family of the Mulla Khalīl al-Siirdī to which they belong. At the same time, the sufi order was also concerned with social problems and political conflicts. For instance, Sheikh Abd al-Qahhār leaded the Yazidīs in the Batran village in the conversion to Islam. His son Sheikh Maḥmūd (d.1945) defended the region with his followers (murīds) during World War I. With the exile of the sheikhs in the Republican period of Turkey, the activities in the sufi order have decreased, but it were not completely extinguished. Until recently, the activities have carried on. In this study, the position of takka of Zoqayd in the history of Sufism has been investigated.

Özet

Zokayd tekkesi, 1880’li yıllardan 1990’lı yıllara kadarki tarihi süreçte Siirt ve çevresinde aktif olmuş bir Nakşî-Hâlidî tekkesidir. Tekke, Şeyh Abdulkahhar Zokaydî (v.1906) tarafından günümüzdeki Kurtalan’a bağlı Kayabağlar kasabasında kurulmuştur. Bu tekkedeki şeyhler, Hâlidîlik öğretilerine göre tasavvufî eğitim verirken; medresede de müderrislik yapmışlardır. Şeyhlerin geride halife bırakmamaları, daha çok müderrislik yönlerinin ön planda olmalarından kaynaklanmaktadır. Medreseye verdikleri ihtimam ise mensup oldukları Molla Halil es-Si‘irdî ailesinin bölgedeki belirgin özelliğidir. Tekke, irşad faaliyetlerinin yanı sıra sosyal ve siyasal gelişmelere de kayıtsız kalmamıştır. Bu manada Şeyh Abdulkahhar, Yezîdî Batran köyünün Müslüman olmasına öncülük etmiştir. Oğlu Şeyh Mahmud (v. 1945) ise I. Dünya savaşında, müridleriyle birlikte cihat etmiştir. Cumhuriyet döneminde şeyhlerin sürgün edilmesiyle, tekkedeki faaliyetler zaman zaman aksamakla birlikte tamamen kesilmemiş ve yakın döneme kadar devam etmiştir. Bu çalışmada Osmanlı’nın son dönemlerinden itibaren faaliyet gösteren Zokayd tekkesinin tasavvuf tarihindeki konumu ele alınmıştır.