YERMANYETIK ALANIN GÜNLÜK DEĞIŞIMI VE IYONOSFERIK DINAMO BÖLGESI

Özet

Yermanyetik alanı çalışmalarında tartışılan konulardan biri, yermanyetik alanın sakin günlük değişimi nedeni olarakbilinen Güneş (S) ve Ay (L) dinamoların iyonosfer katmanındaki yeridir. Araştırmacılar güneş leke çevrimi etkisiniher iki dinamo için incelemiştir. Bazı araştırmacılar her iki dinamo için farklı sonuçlar bularak S ve L dinamonuniyonosferin farklı katmanlarında etkin olduğunu ileri sürmüştür. Bazı araştırmacılar ise her iki dinamo için aynı sonucubularak S ve L dinamonun aynı iyonosfer katmanında olduğunu belirtmiştir. Bu çalışmada, konuya bir nebze olsunaçıklık getirmek maksadıyla iyonosfer tabakası dinamo katmanlarını da içerecek şekilde 90 ile 300 km aralıkta analizedilip Wolf oranı (104M) hesaplanmıştır. Wolf oranı güneş leke çevriminin bir göstergesidir. Çalışmada kullanılanveri IRI2012 (International Reference Ionosphere-2012) modelinden üretilmiştir. Wolf oranı iyonosferin E katmanıiçin ortalama 28±0.7 bulunmuştur. Aynı zamanda, iyonosfer tabakası 90 ile 300 km arasında mevsimsel değişimbakımından da incelenerek değişimler belirlenmiştir. Güneş dinamonun iyonosferin tüm katmanlarını kapsadığı ancaközellikle üst katmanlarda daha etkin olduğu sonucuna varılmıştır. Ay dinamo için ise Wolf oranlarının iyonosferinE ve F1 katmanlarına yakın olması Ay dinamonun bu katmanlarda etkin olabileceğini düşündürmüştür.