Halvetiyye Lodges Once Active in Amasya

Abstract

Amasya is one of the Anatolian cities where the Halvetiyye tariqa is most common. Halvettiye contributed particularly to the favor of Ottoman part of Ottoman-Safavi relations. It was a civil society and also functioned in the task of security of eastern borders of the empire. Since the Halvetiyye sheikhs are among the most important representatives of lodge literature, they contribute very much to achievements and enrichment of Amasya in the fields of art, literature, poetry, music and spiritual life as a dimension of sufist culture brought by sheikhs. Halvetyiyye lodges further contribute to the social solidarity and peace in Amasya as well as culturel wealth along for four centuries. Amasya is a very rich place as for the Halvetiyye lodges. In our article, the presence of too many active lodges in the city that we confronted in the literature, brought about the need to reveal this strong structure of the tariqa within the city. The Halvetiyye lodges analysed in this article can be listed as follows: 1. Çilehâne Lodge, 2. Şamlar Lodge, 3. Şehre Küstü Lodge, 4. Kuşbaz Lodge,5. Hızır Paşa Lodge, 6. Çevikce Lodge, 7. Meydan Lodge, 8. Sâdeddin Lodge, 9. Hoca Sultan Lodge, 10. Gümüşlüoğlu Lodge, 11 Ehlullah Lodge, 12. Kutub Lodge, 13. Mehmed Paşa Lodge, 14. Müftüoğlu Lodge, 15. Mahmud Çelebi Lodge, 16. Ak Hasanoğlu Lodge In this article, emphasis would be given on the foundations, the meshiat posts, Halvetiyye tariqa activities run within, ceremonies and rituals, spheres of influence and circles of effect of these lodges. Under the light of these examples of lodges a general review of the sufist culture in Amasya will also be presented.

Özet

Amasya Halvetiyye tarikatının en yaygın olduğu Anadolu şehirlerinden birisidir. Halvetiyye bilhassa Osmanlı-Safevi ilişkilerinde Osmanlı devleti lehinde müspet katkılar sağlamış, Osmanlı Devletinin bilhassa doğu sınırlarının güvenliği hususunda işlev görmüş önemli bir sivil oluşumdur. Halvetiyye meşayıhının genelde tekke edebiyatının önemli temsilcileri olması Amasya’da Halvetiyye meşayıhı sayesinde tasavvuf kültürünün sanat, edebiyat, şiir, musiki ve manevi hayat boyutunda zenginlik kazanmasına katkı sağlamıştır. Halvetyiyye tekkeleri dört asır boyunca Amasya’da kültürel zenginlik kadar toplumsal dayanışma ve huzurun da tesisine katkı sağlamıştır. Amasya Halvetiyye tekkeleri bakımından oldukça zengin bir muhittir. Kaynaklarda tespit edebildiğimiz çok sayıdaki tekkenin şehirde aktif olması bizim de makalemizde bu güçlü yapının bir bütün olarak ortaya çıkarılmasını gerekli kılmıştır. Makalede incelemeye tabi tutacağım bu Halvettiyye tekkelerinin isimlerini şu şekilde sıralayabiliriz: 1. Çilehâne Tekkesi, 2. Şamlar Tekkesi, 3. Şehre Küstü Tekkesi, 4. Kuşbaz Tekkesi, 5. Hızır Paşa Tekkesi, 6. Çevikce Tekkesi, 7. Meydan Tekkesi, 8. Sâdeddin Tekkesi, 9. Hoca Sultan Tekkesi, 10. Gümüşlüoğlu Tekkesi, 11 Ehlullah Tekkesi, 12. Kutub Tekkesi, 13. Mehmed Paşa Tekkesi, 14. Müftüoğlu Tekkesi, 15. Mahmud Çelebi Tekkesi, 16. Ak Hasanoğlu Tekkesi. Makalemizde bu tekkelerin kuruluşu, meşihat makamı, yürütülen Halvetiyye tarikatı icraatları, silsile ve âyinleri, etki sahaları ve tesir halkaları üzerinde durulmaya çalışılacaktır. Bu tekkeler örnekliğiyle tarih sürecinde Amasya’nın tasavvuf kültürüne genel bir bakış değerlendirmesi gerçekleştirilecektir.