MODERNLEŞME OLGUSUNUN OSMANLI TOPLUM YAŞAMINA YANSIMALARI V E TA'ADDÜD-İ ZEVCAT (ÇOKEŞLİLİK) SORUNU

Özet

Poligami özellikle Ortadoğu-îslam toplumları açısından yaklaşıldığında ailenin başlıca özelliklerinden biri olarak algılana gelmiştir. Osmanlı toplumunda aile üzerine çalışan oryantalist gelenek aynı genel kabulden yola çıkarak çok kadınla evliliğin Osmanlı toplumunda da yaygın olduğu iddiasını gündeme taşımıştır. Oysa sosyal tarih araştırmalarının bugün vardığı nokta Osmanlı toplumunda çokeşliliğin görülmekle birlikte, yaygın bir evlilik türü olmadığını ortaya koymuştur. Çokeşli aile yapısı bölgeden bölgeye değişiklik gösterdiği gibi, toplumsal statü ve ekonomik gelişmişlik düzeyi de bu tür evliliklerde belirleyici etkenler olmuştur. Bununla birlikte modernleşme hareketi geleneksel tarımsal yapıyı çözüp yeni bir toplum modeli oluştururken, ailenin hukuki statüsü ve niteliği de tartışmaya açılmıştır. Modernleşme hareketi özellikle kadın sorunuyla birlikte aileyi değerlendirirken, farklı ideolojik düşüncelere mensup aydınlar arasında çokeşliliğin yeni döneme uygun olup olmadığı tartışılmaya başlanmıştır. Batıcılar, İslamcılar ve Türkçüler arasında farklı yaklaşımların ortaya konduğu bu tartışmaların sonucunda hazırlanan Hukuk-u Aile Kararnamesi çokeşliliği yasaklamamakla birlikte kadının iznine bağlamış ve bir ilk olarak kadına boşanma hakkı tanımıştır. Bu modern toplum projesinin göstergelerinden biri olan 1926 Medeni Kanunu öncesinde önemli bir adım olmuştur. Bununla birlikte savaş döneminin özel koşulları içinde uzun ömürlü olamamıştır. Bu yazının amacı Osmanlı toplumunda modernleşmeyle birlikte başlayan aile tartışmaları içinde çokeşliliğe dair farklı yaklaşımları ve temel tezlerini ortaya koymaktır.