The Similarities Between Almambet and Kül Çoro in the Manas Epic and the Tunyukuk and Küli Çor in the History

MANAS DESTANI’NDA YER ALAN ALMAMBET VE KÜL ÇORO İSİMLİ KAHRAMANLAR İLE TARİHTE YAŞAMIŞ TUNYUKUK VE KÜLİ ÇOR ARASINDAKİ BENZERLİKLER

Abstract

Manas Epic contains a thousand-year epic tradition, history, culture and world view of the Turkic world in itself. Therefore, the Manas Epic can be a source for investigating the cultural phenomena, archaeological finds of the Kyrgyz people and Old Turkic tribes. Almambet and Kül Çoro in the Manas Epic has been compared with Tunyukuk and Küli Çor which are the statesmen who made a great contribution to the establishment of the Turkish Khanate. It has been found that there are gradual similarities in the between of these. For example, the names of Küli Çor who lived in history and Kül Çoro in the Manas Epic are the same, and both of them are clerics for the son of the ruler. Therefore, it is claimed that the historical person Küli Çor preserved the traces in the personality of the Kül Çoro in the Manas Epic. The reason for this is related to the history of the Old Turkish between the IX-Xth centuries. As it is known, in 840, the Kyrgyzs ruled Central Asia and the holy Ötüken by eliminating the Uighurs. However, due to the small number of the population, China's two-sided politics and the shift of other Turkish tribes towards the West, the Kyrgyz did not dominate Mongolia and had to leave these holy lands to the Kara Kytais in the 920s. They expressed their aims which they could not realize in history in oral literature, in Manas Epic. They took Köktürk Khanate as an example. Because the Köktürk Khaganate was a state that united the Turkish tribes under one roof, reached the summit in economic and military terms, and most importantly took China under its rule.

Özet

Türk dünyasının bin senelik destan geleneğini, tarihini, kültürünü ve dünya görüşünü kendi içinde barındıran Manas Destanı, Kırgızların ve eski Türk boylarının kültür olgularını, tarihini araştırmada bir sözlü kaynak olma özelliğini taşımaktadır. Köktürk harfli yazıtlar ise Eski Türkler hakkında bilgi edinebileceğimiz yazılı kaynakların başında bulunmaktadır. Bundan dolayı yazıtlar ile Manas Destanı’nı karşılaştırarak incelemek yerinde olacaktır. Makalemizde II. Köktürk Kağanlığı’nın kurulmasında büyük katkısı olan ve hayatları Orhun Yazıtları’nda anlatılan devlet adamları Tunyukuk ve Küli Çor, Manas Destanı’ndaki Almambet ve Kül Çoro ile karşılaştırılmış, bunların arasında dikkat edici benzerliklerin bulunduğu tespit edilmiştir. Örneğin, tarihte yaşayan Küli Çor ile destandaki Kül Çoro’nun isimleri aynı olmakta, üstelik her ikisi hükümdar oğluna atabeylik yapmaktadırlar. Bundan dolayı tarihî bir şahıs olan Küli Çor, Manas Destanı’nda Kül Çoro’nun kişiliğinde izini koruduğu ileri sürülmüştür. Bunun nedeni de IX-X. asırlar arasındaki Eski Türk tarihi ile ilgilidir. Bilindiği gibi 840 yılında Kırgızlar Uygurları bertaraf ederek Merkezî Asya’ya, kutsal Ötüken’e hâkim olmuşlardır. Ancak nüfus sayısının azlığı, Çin’in her zaman uyguladığı ikiyüzlü siyaseti ve diğer Türk boylarının Batı’ya doğru kayması sonucunda Moğolistan’a hâkim olamayan ve bu kutsal toprakları 920’lerde Kara Kıtaylara bırakmak zorunda kalan Kırgızlar, tarihte gerçekleştiremedikleri amaçlarını sözlü edebiyat ürününde, Manas Destanı’nda gerçekleştirmişlerdir. Örnek olarak da Köktürk Kağanlığı’nı almışlardır. Çünkü Köktürk Kağanlığı Türk boylarını bir çatı altında birleştiren, ekonomik ve askerî bakımdan zirveye ulaşan ve en önemlisi Çin’i kendi hâkimiyet altına alan bir devletti.