Journals / Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi / 2020 / Sayı: 49
Research on a Meaning of the Descriptive Verb Bér- in the Kultegin’s Inscription
- Issue
- 2020 · Sayı: 49
- Pages
- 21–34
- DOI
- —
Abstract
Descriptive verbs of the Turkic language, used from the earliestperiods to our time, are constructions formed from a verb and auxiliaryverb, attached to each other through the gerund affixes. In these structures,the main verb retains its meaning, and the descriptive verb indicatesaspects of the implementation of the action indicated by the main verb.The descriptive verb bér-, often used in Orhun texts, is often incorrectlytranslated into Turkey Turkish. The descriptive verb {-A bér-}, oftentranslated into Turkey Turkish by the verb {-I ver-}. But, the descriptiveverbs {-A bér-} and {-I vér-} are different origin and also their meanings aredifferent. Therefore, their use as equivalents causes translation problemsand misunderstanding of the sentences by the readers. In order to resolvethis problem within the context of our study, the necessity of taking intoconsideration such meanings, as to make beneficial, to do determinedly,perfective aspect and manner of action beside that of swiftness, of thedescriptive verb {-A bér-} in translations from both historical Turkicdialects and modern Turkic dialects into Turkey Turkish is brought tothe attention of the readers through the example of the sentence “Kişioglınta üze eçüm apam Bumın Kagan, İstemi Kagan olurmış. OlurupanTürk bodunıŋ ilin, törüsin, tuta birmiş, iti birmiş.” In addition to thedescriptive verbs {-A bér-}, {-p ber-}, {-I vér-} which are frequently usedincorrectly, are classified according to their meanings.
Özet
Türkçenin takip edebildiğimiz en eski dönemlerinden bu yana kullanılan tasvir fiilleri, zarf-fiil ekli bir esas fiil ile ona bağlı bir yardımcı fiilden kurulu yapılardır. Bu yapılarda, esas fiil anlamını korurken tasvir fiili, esas fiilin belirttiği oluş ve kılışın anlamını çeşitli yönlerden tamamlar. Eskiden beri sık kullanılan ve Türk lehçeleri arasında yapılan aktarmalarda en sık karıştırılan tasvir fiili {ber-/ver-} fiilidir. Orhon Yazıtları’ndan Türkiye Türkçesine yapılan aktarmalarda da görüldüğü üzere {-A bér-} tasvir fiili genellikle {-I ver-} tasvir fiiliyle karşılanmıştır. Ancak {-A bér- } ve {-I ver-} tasvir fiillerinin kökenleri farklı olduğu gibi anlamları da birbirinden farklıdır. Bu nedenle birbirinin eş değeri olarak kullanılmaları aktarma sorunlarına ve cümlelerin okuyucular tarafından yanlış ya da eksik anlaşılmasına neden olmaktadır. Çalışmamızda, bu sorunun giderilmesi için hem tarihî Türk lehçelerinden hem de bugünkü Türk lehçelerinden Türkiye Türkçesine yapılacak aktarmalarda {-A bér-} tasvir fiilinin tezlik anlamı dışında yarar kılınışı, irade dahilinde yapma, bitmişlik ve başlangıç kılınış/görünüş anlamlarının göz önünde bulundurulması gerektiği Kültegin Yazıtı’nda yer alan “Kişi oglınta üze eçüm apam Bumın Kagan, İstemi Kagan olurmış. Olurupan Türk bodunıŋ ilin, törüsin, tuta birmiş, iti birmiş” cümlesi örneğinde okuyucuların dikkatine sunulmuş, birbirinin yerine sıklıkla yanlış bir şekilde kullanılan {-A bér-}, {-p ber-}, {-I vér-} tasvir fiilleri anlamlarına göre tasnif edilmiştir.