ALİ SHIR NEVÂÎ and HIS UNKNOWN THREE BOOKS

KENDİ DÖNEMİNDE YAZILAN KAYNAKLARDA ALİ ŞÎR NEVÂÎ VE FAZLA BİLİNMEYEN ÜÇ ESERİ

Abstract

Ali Shir Nevâî was a great poet, writer, historian, intellectual, statesman and politician of his era. Almost all of the prominent historical and literary sources of 15th century express his clear role in the formation and development of the Khorasan civilization. Especially Nevâî has devoted almost all his life to his people and the enhancement of the Turkish language. In this article, Nevâî’s life, his books, his literary personality and efforts are described based on his own historical and literary works and the other historical-literary writings during his period. We translate those sources from their original languages that are Chagatai and Persian. First it must be mentioned that in this work primary sources used widely by translating them into Turkish. This is one of the original values of this article. Especially three books of Ali Shir Nevâî that are unfamiliar to Turkey named Risâle-i Tir Endahten, Risâle-i Mufredat-i Mu'amma, and Risâle-i Munsheat-i Farisi. In order to introduce these we used Iranian and Uzbek sources.

Özet

Ali Şir Nevâî büyük mütefekkir, edip, şair, tarihçi, yazar, devlet ve siyaset adamıdır. 15. asırda kaleme alınmış tarihî ve edebî eserlerin hemen hepsi onun Horasan medeniyetinin oluşması ve gelişmesinde bariz rolü olduğunu ifade eder. Nevâî ömrünün neredeyse tamamını özellikle Türk dili ve halkını zirveye çıkarmaya vakfetmiştir. Bu makalede Nevâî’nin kısaca hayatı, eserleri, edebî donanımı, kendi kaleminden ve döneminde onunla ilgili yazılmış tarihî-edebî eserler üzerinden anlatılmıştır. Zaman zaman birincil kaynaklar (tercüme yoluyla) kullanılan bu çalışmada asıl özgün taraf, Ali Şir Nevâî’nin Türkiye’de bilinmeyen üç eserinin (Risâle-i Tîr Endahten, Risâle-i Müfredât-ı Mu’amma ve Risâle-i Münşeât-ı Farisî) gün yüzüne çıkarılması ve haklarında İran ve Özbek kaynaklardan istifadeyle önemli malumatın verilmesidir. Makalemizdeki bilgilerin pek çoğu, döneminde yazılmış Çağatayca, Farsça eserler ve yukarıda bahsedilen risâlelerden tarafımızca yapılan tercümeler vasıtasıyla aktarılmıştır.