Two 15th Century Ottoman Sufi Mysteries – An Historiographical Essay Part II: The Case of Ümmi Kemal

XV. Yüzyıl Osmanlı Sufiliğinde İki Esrarlı Nokta – Tarih Yazıcılığı Açısından Bir Deneme Bölüm II: Ümmi Kemal Örneği

Abstract

The name Ümmi Kemal is prominent in the history of 15th century Anatolian literature, especially in the tekke environment. However, almost nothing is known about the poet’s life beyond names found in his Divan. His tarikat connection with the Safavids is clear if little understood. A single hagiographic anecdote based on a near contemporary source points to a violent death and informs the earliest biographical accounts. That source remains inadequately examined. In 2008 Hayati Yavuzer published a comprehensive study of Kemal’s life and an edition of his Divan, a book which will remain the “standard account” for many years. In this article, as in Part I (“What Happened to Esrefoglu?”) I attempt to get past the opaque language of the scant primary sources to understand better why Kemal remained obscure despite his popularity as a poet. I append an annotated translation of a section of the anonymous 15th (?) century Velayetname which connects Kemal to the prominent but obscure Sultan Şücaüddin.

Özet

Onbeşinci yüzyıl Anadolu tekke edebiyatında Ümmi Kemal iyi bilinen bir şairdir. Ancak Divanı’nda geçen isimler haricinde hayatı hakkında pek az bilgi vardır. Pek detaylı olmasa da Divanı’ndan Safevi tarikatı mensuplarıyla olan ilgisi anlaşılır. Kemal’in yaşadığı devire yakın menkıbevi kaynaktaki bir hikaye onun katledildiğini ima eder ve sonraki biyografilere temel oluşturur. Bu menkıbevi kaynak yeterince incelenmemiştir. 2008’de Hayati Yavuzer, Kemal’in hayatı ve Divanı hakkında uzun yıllar boyu bu konudaki esas anlatı olarak kalacak kapsamlı bir kitap yayımlamıştır. Yine de Kemal’in hayatının sonu hakkındaki belirsizlik devam etmektedir. Bu yazıda, makalenin birinci kısmında olduğu gibi (Birinci Kısım, “Eşrefoğlu’nun Sonu Ne Oldu?”) birincil kaynakların pek de ipucu vermeyen dilinin ötesine geçip bir şair olarak Kemal’in ününün yaygınlığına rağmen neden tarihi bir şahsiyet olarak karanlıkta kaldığını incelemeyi hedefliyorum. Bir 15. yy. eseri olan Anonim Velayetname, Ümmi Kemal’i yine ünlü ama karanlıkta kalmış bir başka şahsiyet olan Sultan Şücaüddin’le ilişkilendirir. Makalenin sonundaki ekte Anonim Velayetname’nin bu kısmının İngilizce çevirisi ve açıklamalar verilmiştir.

Keywords: Ümmi Kemal, Sultan Şücaüddin, Hayati Yavuzer, Osmanlı mutasavvıf şairler, menâkıbnâmeler