Journals / Osmanlı Araştırmaları / 2017 / Cilt: 49 - Sayı: 49
Ottoman Mulâzemet System in the First Half of the 16th Century in the Light of a New Document
- Journal
- Osmanlı Araştırmaları
- Pages
- 89–124
- DOI
- —
Abstract
Mulazemet was a prerequisite for joining the Ottoman ilmiye establishment. This paper is a study of a mulazemet register dated 906-911 Hijri (1501- 1506), the earliest mulazemet register found so far. It shows that the mulazemet system gained its shape and form in the reign of Bayezid II. Although it is known that mulazemet system was in use since the end of the 15th century, how it was applied has remained obscure. It is generally accepted that mulazemet system was systematized by Ebussuud Efendi in the second half of 16th century during the reign of Suleiman the Magnificent. Beginning with İsmail Hakkı Uzunçarşılı, several researchers have studied different aspects of the issue, still, the development of the mulazemet system has remained in the dark. A detailed analysis of this register shows that mulazemet was already a systematized practice during the reign of Bayezid II.
Özet
Bu çalışmada Osmanlı ilmiye mesleğine giriş için temel şartlardan biri olan mülâzemet sisteminin II. Bayezid döneminde şekillenmiş olduğunu gösteren 906- 911 (1501-1506) tarihli bir mülâzemet defteri incelenmektedir. XV. yüzyılın sonlarından itibaren var olduğu bilinmesine rağmen uygulamasının nasıl ve ne şekilde yürütüldüğü meçhul kalan mülâzemet sisteminin, genel olarak XVI. yüzyılın ikinci yarısında Kanuni döneminde Ebussuud Efendi tarafından sistemleştirildiği kabul görmektedir. Mülâzemet hakkında İsmail Hakkı Uzunçarşılı’dan başlayarak birçok araştırmacı konunun farklı yönleriyle ilgili çalışmalar yapmışlarsa da sistemin nasıl gelişip şekillendiği meçhul kalmıştır. Her şeyden önce ilmiye teşkilatında mülâzemetin ne zaman başladığı tespit edilememiştir. Bu çalışmanın konusunu teşkil eden defter ise mülâzemet sisteminin XVI. yüzyılın hemen başlarında, II. Bayezid zamanında sistemli olarak uygulandığını göstermektedir. Defter, tespit edilen en eski mülâzemet defteri olup bu çalışmada defterdeki kayıtlardan hareketle mülâzemet sisteminin II. Bayezid dönemindeki durumu, verilerin ayrıntılı analizi ile değerlendirilecektir.