nusual Foundations in the Ottoman Empire: Non-Muslim Waqfs and also those for “Poor Muslims

Özet

Bu çalışma, fukarâ-yı Müslimînin yararını da gözeten on dört gayrimüslim(Hıristiyan ve Yahudi) vakfını ele almaktadır. Sayısız gayrimüslim vakfı arasında farklıbir yerde duran “aykırı vakıflar”a, literatürde ilk defa bu çalışma ile ışık tutulmaktadır.Osmanlı döneminde kurulan söz konusu vakıfların beşi hayrî, dokuzu ise ehlî (aile,zürrî) vakıf niteliğindedir. Vakıfların kurucuları şunlardır: Âkile? bt. Harun b. İbrahim(Yahudi), Mansur b. Abdullah (Yahudi), Gâliye bt. Sadun Kallâş (Yahudi), Musab. Davud b. Yakub (Yahudi), Panayot v. Rafir (Rum), Semha bt. Musa (Yahudi),Benyamin v. Musa (Yahudi), Limon v. Yani (Rum), Halepli Sefer (Ermeni), Sakyas v.Hacader v. Zirek (Ermeni), Anica bt. Radul v. Angili (Rum), Mihail v. Toma (Rum)ve Nikolaki v. Şahin (Rum).Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, tarihsel bir temel oluşturmasıbakımından gayrimüslimlerin vakıf kurmalarına imkân veren hukuki arka plan elealınacak, bu vakıfların İslâm ve Osmanlı tarihindeki yeri ve gelişimi retrospektif açıdanincelenecektir. Osmanlıda gayrimüslim vakıflarına hukuki bir zemin kazandıranŞeyhülislâm Ebussuud Efendi’nin görüşleri de bu bağlamda tartışılacaktır. İkincibölümde on dört vakıf incelenecek, ilgili vakfiye ve belgelerin kopyaları çalışmanınsonunda verilecektir. Bu vakıflarla ilgili ayrıntıların açıklığa kavuşturulması ile, dinîaidiyetleri ne olursa olsun, tebaa arasında var olan geçişkenlik ve vakıf kültürü gibikonular hakkında bir yoruma ulaşılması umulmaktadır.