MONUMENTALISIERUNG CHRISTLICHER HEILIGER IN KILIKIEN IN FRÜHBYZANTINISCHER ZEIT

Erken Hıristiyanlık Dönemi’nde Kilikia’da Kutsal Kişilere Gösterilen Saygı

Abstract

Christian saints played an important role in the Early Byzantine period. Their cults absorbed and thereby neutralized pre-Christian magical practices. Saints’ burials, the places where they had lived, and their relics, which were usually incorporated into church buildings, served, like icons, as a focus for the appeals of citizens and peasants for help in dealing with the trials of everyday life. Communities expected protection, prestige, and economic advantages from them. To explore the topography of saints in Cilicia therefore contributes to understanding a major aspect of Early Byzantine society. Although literary and epigraphical sources document a number of saints venerated in Cilicia, very few can actually be associated by name with existing church architecture. From the late fourth/fifth century onwards, almost every church altar contained saints’ relics, but for most of the more than 200 recorded Cilician churches, the saints remain nameless. A distribution map of all those who can be located reliably provides a far from complete picture. Nonetheless some tentative conclusions can be drawn about their range, distribution and importance. Literary sources offer little information about cult and cultic practices in Cilicia that were associated with saints, except for St. Thecla. But in some cases, the graves of saints or the location of major relics, apart from relics in altars, can be identified solely on the basis of archaeological observations. Although the saints remain anonymous, analysis of these monuments furnishes information about how saints’ graves and relics were isolated, embellished, and integrated into churches and how they were incorporated into cultic practices. Case studies of saints’ graves in Diokaisareia, Sebaste, and Korykos show how the archaeological evidence thus compliments written sources.

Özet

Erken Bizans Dönemi’nde kutsal kişilere büyük önem verilmiştir. Bu kişilerin mezarları kiliseler içinde yer almış, yaşadıkları yerler ve rölikleri ikona olarak kabul edilmiştir. İnananlar, Tanrı katındaki bu insanlardan, yaşamlarındaki maddi ve manevi olumsuzlukların yok edilmesini, öldükten sonra da günahlarının affı için kendileriyle Tanrı arasında aracı olmalarını istemişlerdir. Kilikia’daki kutsal kişilerin coğrafi olarak nerelerde saygı gördüklerini ortaya çıkartmak, bölgedeki Erken Bizans Dönemi Hıristiyan halkının yapısını anlamaya katkıda bulunur. Yazılı kaynaklar ve bölgede bulunan yazıtlar, Kilikia’da çok sayıda kutsal kişi olduğunu bize duyurmaktadır. Ancak bunlardan sadece birkaçının kiliselerle bağlantısı kurulabilmektedir. 4. yüzyıl sonu -5. yüzyıl başlarından itibaren hemen hemen her kilisenin bema bölümündeki altarında kutsal kişilere ait rölikler özel kutularında (röliker) yer almıştır. Yazıtları günümüze ulaşmadığı için, bölgedeki yaklaşık 200 kilisenin hangi kutsal kişiler adına yapıldıkları ise anlaşılamamaktadır. Yazılı kaynaklar Azize Thekla dışında diğer kutsal kişilerle bağlantılı dini uygulamalar hakkında çok kısıtlı bilgiler verir. Buna rağmen bazen altarlardaki rölikerler dışında, kutsal kişilere ait mezarlar ve diğer rölikerlerin lokalizasyonunu arkeolojik gözlemlerle sağlamak mümkündür. Kutsal kişiler anonim olmakla birlikte onların adına yapılan kiliselerin incelenmesi sonucunda bunların mezar ve röliklerinin kilise içinde nasıl izole edildiği ya da nasıl yapıyla bütünleştirildiği ve bunların Şükran Ayini ve diğer dini törenlere ne şekilde dâhil edildikleri anlaşılabilmektedir. Bu bağlamda Diokaisareia, ElaiussaSebaste ve Korykos örneklerindeki kutsal kişilere ait mezarların incelenmesi, arkeolojik verilerin yazılı kaynakları nasıl tamamladıklarını göstermeleri açısından önemli örneklerdir.

Keywords: Diokaisareia, Erken Bizans, Kutsal Kişilere saygı, Cilicia, Korykos, Elaiussa-Sebaste