OSMANLI ÇÖKÜŞ SÜRECİNDE MODERNLEŞME VE EĞİTİME ETKİLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Özet

Osmanlı İmparatorluğu yüzünü Batı’ya çevirmeye XVIII.yüzyılda başlamıştır. Duraklama ve gerileme devirlerine denkgelen modernleşme hareketinin başlamış olduğu süreçte, Osmanlıdünyanın en büyük devletlerinden birisiydi; ancak kendisindekikötüye gidişin bünyesinde bu kadar büyük tahribat açacağınınfarkında değildi. Sosyal yapıdaki problemleri birkaç küçüktedbirle giderebileceğini düşünüyordu. Eğitim alanında yapılanlarmodernleşmeden ilk etkilenen kurumun eğitim olduğunaişaret ediyordu.Yüzlerce yıldır cephelerdeki mücadelede galip geldiği Batıorduları artık Osmanlıyı yener olmuştu. Askerî yenilgilerin sebebigenellikle Müslüman kimliğinden ve onun eksik yorumlanmasındankaynaklanan bir zâfiyet olarak görülüyordu. Avrupa’dakideğişim fark edilmiyor ve değişimin görünen yüzü Osmanlıyatoprak kaybı olarak yansıyordu... Osmanlı münevverleri de meseleyiçözecek iç ve dış toplumsal dinamiklerden mahrum bulunuyordu.Kendisi dışında yıllardır galip geldiği bir paradigmanınmeydan okumasına boyun eğmek demek, kendisi olarak kalamayacağınında en bariz ifadesiydi.Osmanlı modernleşmesi, geçmişi anlama, çöküş süreciniokuma ve modernleşmenin tarihsel süreçte meydan okumasıkarşısında yaşanılan paradoksal tavrın değerlendirilmesi açısındanönemli bir paradigmadır.