Cerh Ta’dîl İlminde Müteşeddit ve Mütesâhil Âlimler ve Uygulamalarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Özet

Sünnet İslâm Dînin’nin Kur’ân’dan sonraki en önemlikaynağıdır.Bu önemli kaynağın malzemesinin günümüzeulaşmasını büyük oranda hadîsler sağlamıştır. Kur’ân’ın tefsirive tebyîni sayılan Sünnet’in sağlıklı bir şekilde ortaya konulmasıson derece önemlidir. Onun içindir kiHz. Peygamber’invefatından hemen sonra ashâb, O’na ait olanhadîslerin aktarımında bazı usul ve esaslar ortaya koymuş,sonraki nesiller ise bunları daha da geliştirmişlerdir. Nihayetindeİslâm toplumunun elinde şekillenerekulûmu’l-hadîs denilenbu alanda hadîsricâlini ayrıntılı olarak araştırıptenkîdetabi tutan ve adına cerh ta’dîl denilen bir ilim dalı ortaya çıkmıştır.Ana hedefi hadîslerin naklinin güvenilir kişilerden gelipgelmediğinin ortaya koymak olan cerh ta’dîl ilminde; hadîsricâli adalet ve zabt açısından detaylı bir şekilde tenkîde tabitutulmuş vehadîsrivâyetine ehil olmaya engel olan râvî kusurlarıbelirlenmiştir. Bu kusurlara sahip olan râvîler tecrîh edilerekrivâyetleri reddedilmiş, kusuru olmayan râvîler ise ta’dîlveya tezkiye edilerek rivâyetleri alınmıştır. Ortaya çıktığıasırdan bu yana cerh ta’dîlalanında birçok âlimsöz söylemiştir.Bunlardan ricâli tenkîd,ta’dîl ve tezkiye etmede katı vetavizsiz (müteşeddit) olanlar olduğu gibi müsâmahakâr(mütesâhil) olanlar da olmuştur. Bir başka deyişle basit kusurlarnedeniyle râvîleri ta’dîl etmeyenler ile normal kusurlarıdâhi görmezden gelip ta’dîl ve tezkiye edenler olmuştur. Bunabir anlamda cerh ta’dîlde ifrât ve tefrît de denilebilir. Bu makaledecerhte aşırı gidenler olarak tanımlanan müteşeddit iletevsîkte kolaycı/müsâmakâr olarak adlandırılan mütesâhilâlimlerin teşeddüt ve tesâhüllerine örnekler verilerek özelliklemüteşedditlerin teşeddüt sebepleri üzerinde durulacak, böylelikle cerh ta’dîlde önemli bir sorun olan teşeddüt ve tesâhülolgusuna dikkat çekilmeye çalışılacaktır.