FIKIH USÛLÜ’NDE ZANNÎ FIKHÎ KIYÂS’IN KAT’Î DELÎLE DÖNÜŞMESİ

Özet

Fıkıh’ta bilgi, nass zeminde ve vahiyle çelişmeden gerçekleştirilir. Bilgide kesinlik önceliklidir. Fıkıh Usûlü, kesin bilgiye götüren kaynaklara ulaşma çabası içindedir. Bu kaynaklara delîl denmektedir. Fıkh Usûlcüleri, delîl ile elde edilen bilginin değerini tespit için, delîlleri sübûtu ve delâleti açısından değerlendirmişlerdir. Kur’ân ve mütevâtir Sünnet ka’ti delîl, âhâd haber ve fıkhî kıyâs da, zannî delîl sayılmıştır. Kat’îlik ve zannîlik, delîller arası öncelik sırasını gösterdiği gibi, onlardan elde edilecek bilgilerin bağlayıcılık derecesini de açıklamaktadır. Başlangıçta Fıkıh’ın yöntemi, Cuveynî’de görülen, Arapça Dilbilgisi’ne dayalı Cedel Kıyâsı’dır. Üretilen yeni bilgi kat’î (kesin) değildir. Fıkıh Bilimi yoktur. Kesin bilgi, burhânî bilgidir. Ğazalî, Fıkıh Usûlü’nün yöntemini Burhân Kıyâsı yapmıştır. Bu şekilde, Fıkıh Bilimi’ni kurmuştur. Ancak, Fıkhî Kıyâsı, Burhân Kıyâsı’na dönüştüren form ve yöntemleri açıklamamıştır. Bu araştırma, günümüze kadar ele alınmamış, zannî Fıkhî Kıyâsı kat’î Burhan Kıyâsı’na dönüştüren bu form ve yöntemleri ortaya koymuştur. Elde edilen bulgu ve yargılar, Giriş, üç Bölüm ve Sonuç içinde sunulmuştur.