The comprehension of god in the Turks in the pre-Islamic period

Abstract

To be able to set forth Turkish people's understanding of the universe, we should firstly define the concept of God. The presence and vigor of God, along with cosmic occurrences on earth's surface and the undefined beings in heavens, had a direct influence on the understanding of the universe, and the people's mindset regarding the concept. Turkish people believed that the God had an exquisite-eternal power, and that God commanded the whole universe. The oldest term found in the history of Turkish religion was "God". The term "Tengri" as found on the Orkhon inscriptions, exhibits the properties of the Turkish language. God was not only envisioned regarding religious aspects, but also as the source of people's view of the universe and life. Ancient memorials have shown that the same term was found to be used for "God" and "Heaven". "Kök Tengri" was the term used both for the heavens, and the only creator of the universe per se. The God, as a being abstract from the space and time, was compared to the eternal heavens, which was not completely definable in mind. Faith of God in Turkish people was observed to hold its vital importance since the beginning of history. The term God, without any alterations, was found to be the basic and common word in most Turkish dialects. Establishing firstly the standing point for belief in God in the history of Turkish people during pre-Islamic period, this paper aims to discuss the origins of monotheist belief, and related literature on the basis of God's domain of influence.

Özet

Türklerin evren anlayışlarını ortaya koyabilmek için, “Tanrı” teriminin açıklanması gerekmektedir. Tanrı’nın varlığı ve gücü, yeryüzündeki kozmik olaylar ve gökyüzündeki tanımlanamayan varlıklar, kâinat anlayışını ve düşünce yapısını doğrudan etkilemiştir. Türkler Tanrı’nın üstün-sonsuz gücü olduğuna ve tüm evreni yönettiğine inanırlardı. Türk dini tarihinde en eski terim “Tanrı”dır. İlk defa Orhun Abidelerinde geçen “Tengri” kelimesi, Türkçe dilinin özelliklerini taşımaktadır. Tanrı, sadece dini anlamda tasavvur edilmemiştir; evren ve hayat görüşlerinin kaynağı olarak da görülmüştür. Abidelerde gökyüzü ile Tanrı aynı kelime ile nitelendirilmiştir. Kök Türkler zamanında “Kök Tengri” kelimesi bir yandan somut gökyüzünü ifade ederken, diğer yandan evrenin tek yaratıcısı için kullanılmıştır. Nitekim mekân ve zamandan soyut olan Tanrı, zihinlerde tam tanımı yapılamayan sonsuz göğe benzetilmiştir. Türklerde Tanrı inancı tarihin derinliklerinden itibaren konumunu korumuştur. Hatta Tanrı deyimi, değişikliğe uğramadan, neredeyse bütün Türk lehçelerinin ortak temel sözcüğü olmuştur. Bu bildiride, İslam öncesi dönemde Türklerde Tanrı anlayışının yeri tespit edildikten sonra, tek Tanrı inancının çıkış noktası ve Tanrı hakkında bilinenler, Tanrı’nın etki alanı üzerinden tartışılmaya çalışılacaktır.