A Study on the Nature of the Term Aṣl and Functions of Uṣûl in al-Jaṣṣāṣ’s Sharḥu Muḫtaṣar al-Taḥâvî

Cessâs'ın Şerhu Muhtasari't-Tahâvî İsimli Eserindeki Asıl Teriminin Mâhiyeti ve Asılların İşlevleri Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Aṣl (plural: uṣûl) is one of the central terms used in Islamic Law with different meanings and purposes. The first works identifying and compiling the uṣûl accepted as the basis of the provisions of the Hanafi madhhab began to appear in the 4th/10th century. The first work we have on this subject is Abû al-Ḥasan al-Karkhî’s Riṣâla fi'l-Uṣûl, which contains some general principles regarding uṣûl and furû. It is seen that determining the uṣul is a central issue in the works of Jaṣṣāṣ, who was a student of al-Karkhî. His work al-Fuṣûl fi'l-uṣûl is the first book to identify the uṣul of the Hanafi madhhab in the context of islamic legal methodology. Jaṣṣāṣ gave great importance to determine the uṣûl of the madhhab in his works on furû, for example, he used the “aṣl” effectively and intensively in Sharḥu Muḫtaṣar al-Taḥâvî.

Özet

Asıl, İslam Hukukunda farklı anlamlarda ve amaçlar için kullanılan merkezi terimlerdendir. Hanefi fıkıh tarihinde ferî hükümlerin dayanağı kabul edilen asılları belirleme faaliyetinin ilk müstakil ürünleri IV./X. asırda ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu konuda elimize ulaşan ilk eser Ebu’l-Hasen el-Kerhî’nin usûl ve fürûa ilişkin bazı kâide ve zâbıtları ihtiva eden Risâle fi’l-usûl’üdür. Kerhî’nin öğrencisi Cessâsʼın fıkhî mesâisinde de asılları belirlemenin merkezî bir mesele olduğu görülmektedir. Onun el-Füsûl fi’l-usûl’ü Hanefi mezhebinin asıllarını tespit eden ilk fıkıh usûlü kitabıdır. Cessâs fürûa dair eserlerinde de asılları tespit etmeye büyük önem vermiş, asıllara sık sık müracaat etmiş ve onu etkili şekilde kullanmıştır.

Keywords: İslam Hukuku, Hanefi Mezhebi, Cessâs, Asıl, Şerhu Muhtasari’t-Tahâvî