The Village Chambers of Başköy in Erzincan-Çayırlı

Abstract

Village chambers are the structures where passengers are welcomed, any and all requirements of the passengers are covered and which we encounter in small settlements such as village or town in Anatolia. These architecturally plain buildings are rich in social and cultural values. Village chambers built by the villages no- tables or village people are used as a common property of the village. These spaces generally consist of divisions such as room and barn for the animal of the coming guest. People in villages were used to gather in such rooms and have conversations in the years when communication means such as television and radio did not exist. It is known that those people whose financial situation was good had these rooms constructed and consequently, they have been used as common property of the village. However, the need felt for such rooms disappeared by depending on the settlement of transportation problem, immigration and technological developments. These rooms have an important place in Turkish people’s architecture and culture as concrete spaces of the hospitality in terms of folkloric and artistic properties. In this study, three rooms examined in the district of Çayırlı in 2018 will be introduced. These rooms which were constructed in the same architectural properties as the whole dis- trict, were built by using rubble or pitch-faced stone as material in the single-layered, wooden ceiling style and masonry technique. In terms of cover layout, the ceiling of the Dursun Koçgil room differs from the other two rooms because it is covered with a swallow. Wood carriers and ornaments were found in Dursun Koçgil's room among the examined rooms. These ornaments, which exhibit a simple workmanship, are vegetable and geomet- rical ornaments in wood carving technique. No decorations have been found in other rooms. The reason for choosing Başköy village chambers is that no study has been done on this subject by now. Three village chambers in Başköy in Erzincan-Çayırlı district were examined on-site. By discussing with the owners of the houses or the people of the villages, it was tried to date the rooms in the light of the general condition of the houses and whom they belong to. Apart from the structural features of the rooms, their folkloric features have also been discussed. In these places, information such as seating arrangement, refreshments, chat topics were obtained from the village’s notables or village people. These rooms reflecting a similar typology throughout Turkey are the important structures whose folklore and architecture have begun to lose out within the cultural assets. By mentioning both the architectural purposes and the architectural features of the chambers, similar differences were also revealed among the Anatolian village chambers. These rooms that have not been a subject for any study previously will be introduced in terms of plan and space setup, material and technique, ornamental prop- erties and folkloric features, and it is estimated that competent authorities will emphasize this subject in this regard. Re-functioning of these rooms which reflected the public folklore of the region is important for concre- tizing and protecting the place of such rooms within the cultural heritage in the sense of sustaining the social solidarity spaces and traditional culture. Today, the buildings are far from being places where the people of the village gather and entertain guests from outside. The rooms must be repaired in accordance with the original structure and thus re-functionalized and recovered.

Özet

Köy odaları, yolcuların misafir edilip, her türlü ihtiyaçlarının karşılandığı, Anadolu’da köy veya kasaba gibi küçük yerleşimlerde karşımıza çıkan yapılardır. Mimari bakımdan sade olan bu yapılar, sosyal ve kültürel değerler açısından zengindir. Köyün ileri gelenleri veya köy halkının birleşerek yaptırdığı köy odaları sonuç olarak köyün ortak malı olarak kullanılmaktadır. Bu mekânlar, genellikle oda ve buraya gelen misafirin hayvanı için ahır gibi bölümlerden oluşur. Televizyon ve radyo gibi iletişim araçlarının olmadığı yıllarda köy halkı da bu odalarda toplanıp sohbet ederlerdi. Köyün zenginleri veya halkın birlikte yaptığı bu odalar, köyün ortak malı olarak kullanılmıştır. Ancak ulaşım sorununun çözülmesi, göç etme ve teknolojik gelişmelere bağlı olarak bu odalara duyulan ihtiyaç ortadan kalkmıştır. Folklorik ve sanatsal özellikler bakımından bu odalar, Türk halk mimarisinde ve kültüründe misafirperverliğin somut mekânları olarak önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada 2018 yılı Çayırlı ilçesinde incelenen Başköy köy odaları tanıtılacaktır. İlçe geneli ile aynı mimari özelliklerde inşa edilmiş bu odalar, tek katlı, ahşap tavanlı, yığma tekniğinde moloz veya kaba yonu taş malzeme kullanıla- rak yapılmıştır. Örtü düzeni bakımından Dursun Koçgil odasının tavanı, kırlangıç örtülü olduğundan diğer iki oda tavanından farklılık göstermektedir. İncelenen odalar içinde Dursun Koçgil’in odasında ahşap taşıyıcı ve terekte süslemeye rastlanmıştır. Sade bir işçilik gösteren bu süslemeler ahşap oyma tekniğinde bitkisel ve geo- metrik türde süslemelerdir. Diğer odalarda herhangi bir süslemeye rastlanmamıştır. Başköy köy odalarının se- çilmesinin nedeni ise daha önce bu konu hakkında bir çalışmanın yapılmamış olmasıdır. Erzincan-Çayırlı ilçe- sine bağlı Başköy’de bulunan üç köy odası yerinde incelenmiştir. Evlerin sahipleri veya köy halkı ile görüşüle- rek evlerin genel durumu, kime ait olduğu gibi bilgiler ışığında odalar tarihlendirilmeye çalışılmıştır. Odaların yapısal özellikleri dışında folklorik özellikleri de ele alınmıştır. Bu mekanlarda oturma düzeni, ikramlar, sohbet konuları gibi bilgiler köyün ileri gelenleri veya köy halkından edinilmiştir. Türkiye geneli ile benzer tipolojiyi yansıtan bu odalar kültür varlıkları içinde folklorü ve mimarisi kaybolmaya yüz tutmuş önemli yapılardır. Oda- ların, hem kullanım amaçları hem de mimari özelliklerine değinilerek Anadolu köy odaları arasında farklılıkla- rının yanında benzer özellikleri de ortaya konulmuştur. Genel olarak daha önce bir çalışmaya konu olmamış bu odalar, plan ve mekân kurgusu, malzeme ve teknik, süsleme özellikleri ve folklorik özellikler bakımından tanı- tılacaktır. Yörenin halk folklorünü yansıtmış olan bu odalar sosyal dayanışma mekânları ve geleneksel kültürü devam ettirme anlamında somut olmayan kültürel miras içindeki yerinin belirginleşmesi ve korunması için bu odaların yeniden işlevine kavuşması bu kültürün devam ettirilmesi için önemlidir. Günümüzde yapılar, köy halkının toplandığı ve dışardan gelen misafirlerin ağırlandığı mekanlar olmaktan çok uzaktır. Odaların aslına uygun bir şekilde onarılması ve yeniden işlevlendirilerek kazanılması gerekmektedir.