AHMED YESEVÎ'NİN DÎVÂN-I HİKMET'İNDE SEMBOLİK DİL

Abstract

Khoja Ahmad Yassawi,known as the sheikh ofTurkistan, has left indelibleinfluence on religious andsufistic life of Central AsianTurkish population.Diwan-i Hikmet, composedof his pure and clear writingstyle, is still being eagerlyread worldwide in firstday freshness in spite ofhundreds of years that havepassed since it was written.Handling religious, moraland mystic subjects in plainlanguage that is comprehensibleby the people ofthat time, the book played akey role on identity survivalof Turkic generations. InDiwan-i Hikmet, althoughecstatic utterances (shatahat)which are employed by Sufisare not encountered, symbolicstyle of Sufi traditionis still observed. Symbolicmanner of telling, foundalmost in every culture as away of expression, ensuresa broader expression tostate feelings and ideas. Asin art and literature, peoplebenefitted from the worldof symbols effectively intheology as well.Because, they wanted toutilize sincere, elegantand intuitional aspects oflanguage in addition to itsobjective and strong nature.Sufis encountered difficultiesin expressing their deepmystic experiences and, asa result, developed a speciallanguage decorated withsymbols. This article studiesthe symbolic expressionsfound in Diwan-i Hikmetand explains the pointedmystical facts.

Özet

Pîr-i Türkistânî olarak anılan Hoca Ahmed Yesevî,Orta Asya Türklerinin dinî ve tasavvufî hayatındasilinmez tesirler bırakmıştır. Onun sade ve yalınsöyleşiyle oluşturduğu Dîvân-ı Hikmet'i, aradan geçenyüzyıllara rağmen hâlâ ilk günkü tazeliği ile geniş bircoğrafyada büyük bir iştiyakla okunmaktadır. Dinî,ahlâkî ve tasavvufî konuları o günün insanın anlayabileceğibir üslûpla anlatan Dîvân-ı Hikmet, Türkboylarının kimliklerini koruma ve devam ettirmelerinde önemli bir rol oynamıştır. Dîvân-ı Hikmet'tebirtakım sûfîlerden sâdır olan şatahat türü ifadelererastlanmasa da mutasavvıfların sıklıkla başvurduklarısembolik anlatımların yer aldığı görülür. Bir ifadetarzı olarak her kültürde başvurulan sembolik anlatım,insana duygu ve düşüncelerini iletmede geniş bir ifadealanı sunmaktadır. İnsanlar sanat ve edebiyatta olduğugibi dinî eserlerde de semboller dünyasını etkili birşekilde kullanmışlardır. Zira nesnel ve katı gerçekliğedayanan dilin yanı sıra sezgiye dayalı sıcak ve inceliklidilin imkânlarından da faydalanmak istemişlerdir.Özellikle sûfîler yaşadıkları derûnî tecrübeyi anlatmadabirtakım zorluklarla karşılaşmış ve bunu aşmakiçin sembollerle bezeli özel bir dil geliştirmişlerdir.Bu makalede Ahmed Yesevî'nin Dîvân-ı Hikmet'indeyer alan sembolik ifadeler ve onların tasavvuf ilmîndeişaret ettikleri hakikatler izah edilmîştir.