REFLECTION OF PAGANISM FAITH TO EDESSA MOSAICS

Abstract

There was a faith system that have star planet cults in the city of Edessa, the ancient name of the modern-day Sanliurfa province, as in its neighbors Harran, Hierapolis and Palmyra. Superstitious belief in Pagan religion are related to astrology. Edessa’daki Paganizm inancına ait bilgileri antik kaynaklar ve arkeolojik verilerden elde etmeyiz. The cult of Sin (Maralahe), the cult of Nebo-Bel, the cult of Atargatis, the cult of Azizos and Monimos who is one of the Arab gods, the cult of Orpheus and the cult of Phoeniks or Zümrüd-ü Anka are seen in this paganism belief system based on star and planet cults in Edessa. We don't obtain informations about Paganism in Edessa from ancient sources and archaeological data. There are inscriptions, architectural structures, sculptures, coins and depictions and inscriptions on mosaics as archaeological datas. Mosaic decorations, which allow us to obtain a lot of information about the ancient times have become the distinguishing feature of the buildings since 1st century A.D. and has been used as an integral part of architecture. We see traces of pagan- ism on some mosaics in Edessa. Mosaics which reflect paganism faith of Edessa are Maralahe mosaic, Azizos and Monimos mosaic, Orpheus mosaic and Phoenix mosaic. The name Maralahe is read in the inscription on the Maralahe mosaic, where the creation of man is told. Zeus (Jupiter), the chief god of Greek mythology, is called "Maralahe" in this mosaic. Two figures with spears that depict as warrior on the Azizos and Monimos mosaic. It was concluded that these two figures are Azizos and Monimos based on the features of the figures. We see traces of the cult of Orpheus on two mosaics in Edessa. It can be said that the cult of Orpheus is a symbol in the transition of the other world understanding and pagan understanding to monotheistic religions. A depiction of Phoeniks or Zümrüd-ü Anka is seen on another mosaic. Phoenix is shown as a symbol of the renewal of spirit and life. The bird that depict as the Phoenix in the Mosaic, is a mythical bird that revives from its own ashes after being burned. The idea that man will be resurrected is aimed to explain with this symbol. Paganist religious texture begins to share its superiority with Christianity from 4th century A.D. and pagan beliefs and rituals continues to exis until the end of the 5th century A.D.

Özet

Günümüz Şanlıurfa İli'nin antik dönemdeki ismi olan Edessa şehrinde, komşuları olan Harran, Hierapolis ve Palymra da olduğu gibi, yıldız gezegen kültlerine sahip bir inançlar sistemi vardı. Pagan dinindeki batıl inançlar astroloji ile ilgilidir. Edessa’da yıldız ve gezegen kültlerine dayanan bu paga- nizm inanç sisteminde Sin kültü (Maralahe), Nebo-Bel kültü, Atargatis kültü, Arap tanrılarından olan Azizos ve Monimos kültü, Orpheus kültü ve Phoeniks veya Zümrüd-ü Anka kültü görülmektedir. Edessa’daki Paganizm inancına ait bilgileri antik kaynaklar ve arkeolojik verilerden elde etmeyiz. Arkeolojik veriler olarak yazıtlar, mimari yapılar, heykeltıraşlık eserleri, sikkeler ve mozaikler üzerin- deki tasvir ve yazıtlar gelmektedir. Antik dönemlere ait pek çok bilgiler edinmemizi sağlayan mozaik süslemeler, MS. 1. yüzyıldan itibaren yapıların ayırt edici özelliği haline gelmiş ve mimarinin ayrılmaz bir parçası olarak kullanılmaya başlanmıştır. Edessa’daki bazı mozaikler üzerinde paganizmin izle- rini görmekteyiz. Edessa’nın paganizm inancını yansıtan mozaikleri; Maralahe mozaiği, Azizos ve Monimos mozaiği, Orpheus mozaiği ve Phoeniks mozaiğidir. İnsanın yaratılışının anlatıldığı Maralahe mozaiği üzerindeki yazıtta Maralahe ismi okunmaktadır. Hellen mitolijisinin baş tanrısı Zeus (Jupiter), bu mozaikte “Maralahe” olarak adlandırılmıştır. Azizos ve Monimos mozaiği üzerinde savaşçı özelliği taşıyan mızraklı olarak iki figür tasvir edilmiştir. Figürlerin özelliklerinden yola çıkılarak bu iki figürün Azizos ve Monimos olduğu sonucuna varılmıştır. Edessa’da iki mozaik üzerinde Orpheus kültünün izlerini görmekteyiz. Orpheus kültünün, öteki dünya anlayışı ile pagan anlayışın tek tanrılı dinlere geçişinde bir sembol olduğu söylenebilir. Diğer bir mozaik üzerinde Phoeniks veya Zümrüd-ü Anka tasviri görülmektedir. Anka kuşu ruh ve yaşamın yenilenmesinin bir sembolü olarak gösterilmiştir. Mozaikte Anka kuşu olarak betimlenen kuş, yandıktan sonra kendi külünden yeniden canlanan efsa- nevi bir kuştur. Bu sembolle de insanın yeniden dirileceği düşüncesi anlatılmak istenmiştir. Paganist dini doku MS 4. yüzyıldan itibaren üstünlüğünü Hıristiyanlık ile paylaşmaya başlar ve paganist inanç- lar ve ritüeller MS 5. yüzyılın sonlarına kadar varlığını sürdürür.