The Dye Houses of Husrev Pasha s Waqf in Ayntab

Abstract

This study discusses the pious foundations established in Halep by the most important andpowerful dignitary of the first half of the 16th century, especially of the reigns of Selim I andSuleyman the Magnificent, that is, Husrev Pasha, nicknamed as Crazy . The paper focuseson the usufruct of three dye houses, part of the income of the neighboring Ayntab waqfs, andexamines them in the next century and especially in the 18th century through a variety ofsecondary sources and Ottoman Court Records and Waqf Registers. The increase in the numberof dye houses in the town from 3 to 68 by the middle of the eighteenth century generatedprimarily social and economic discontent in the city. As the waqf owned in the 16th centuryall the dye houses the increase of them led the executives of the Husrev Pasha Waqf face toface with Ayntab private owners and kept the courts and local administrators busy for quite awhile. The apparent cause of this controversy was the fall of waqf income as private dye housesopened one after the other in Ayntab. Naturally, the issue at stake was the sharing of profits.

Özet

Bu çalışmada, 16. yüzyılın ilk yarısında, özellikle Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleymandönemlerinin önemli ve kudretli devlet adamlarından Deli ve Divane lakaplı Hüsrev PaşanınHalepte yaptırdığı hayratı için tesis ettiği vakıflardan bahsedilmiştir. Komşu şehir Ayntabdakivakıf akarâtı arasında yer alan 3 boyahanenin tasarruf şekli ve bunun sonraki yüzyıllarda, özel- likle 18. yüzyıldaki serencamına bakılarak vakfiyeler, şeriye sicilleri, vakıf tahrir defterleri vekonuyla ilgili ikincil çalışmalardan yararlanılarak ele alınıp incelenmiştir. Bu çalışmada öne çıkannokta, Ayntab şehrinde 16. yüzyılın son çeyreğinde boyahane sayısının 3 iken, 18. yüzyılın orta- larına gelindiğinde vakıf boyahaneler dışında 68e ulaşması, şehirde sosyal ve ekonomik yönüağır basan yeni bir tartışma ortamının doğmasına neden olmuştur. Haliyle burada, 16. yüzyıldaşehirdeki bütün boyahanelerin tasarrufunu elinde bulunduran Hüsrev Paşa Vakfı yöneticileri ileAyntabdaki boyahane sahipleri karşı karşıya gelmiş, mahkemeyi ve yerel yöneticileri uzunca birsüre meşgul eden tartışmalar yaşanmıştır. Bu tartışmaların görünürdeki nedeni, vakıf gelirindeyaşanan düşme ve Ayntab şehrinde birbiri ardına açılan özel mülk boyahanelerdir. Bu da doğalolarak şehirdeki boyahane gelirinin paylaşımını gündeme getirmiştir.