Imâmate Theory in the Case of Ash’ari: The Example of Juwayni

Abstract

In the history of Islamic thought, in the process of following the death of the Prophet, some disputes emerged as it does in every society. One of the issues that have a significant place among them is undoubtedly the question of “imâmate”. Although imâmate, or in other words, caliphate seems to be a management problem in the history, in fact it was transformed into debate of faith and became an existential essence of a faithful school, which shaped in flesh and bones with “the Shi’a” among the Islamic faith schools. The school of Ahl al-Sunnah have been involved in the debate on the subject of imâmate on the basis of Shia's acceptance of the political imâmate issue as a belief base and his defense of the idea that the imâm can only be assigned by nass and appointment and should be innocent, and the school of Ahl al-Sunnah addressed this issue as a refusal to Shi’ah. Ash’ariyya, a Sunni kalam school, rejected the claims of İmâmiyya Shi’ah for the issue of imâmate. The basic disintegration points of these two schools on the problem of imâmate are the foundation of imâmate, the methods of determining the imâmate, the validity of mefdul’s imâmate, the legitimacy of the first three caliphs, the qualities to be searched for imâmate position, the possibilities of dismissing the imâm, and the necessity of having an imâm in every period. At this point, Ash’ariyya regarded the imâmate as a matter of ijtihad, and attempted to set political power at a different level from the religious power. However, there is no independent study that reveals the imâmate of the Ash'ari school. In this context, we have examined İmâm al-Haramain Al-Juwayni, a wellknown theoretician of Islamic politics, in order to understand the imâmate theory of the Ash’ari kalam school. Such that he is one of the few theologians who copyright the independent study about imâmate issue. Since his views were mainly a rejection of the claims of İmâmiyya Shi'a, in this study, firstly the claims of İmâmiyye Shi'ah are determined from their sources and then Juwayni’s criticizes are included. Thus, it is tried to determine how Ash’ari kalam school addressed the imâmate issue.

Özet

İslâm düşünce tarihinde Hz. Peygamber’in vefatını takip eden süreçte her toplumdaolabilecek bazı ihtilaflar ortaya çıkmıştır. Bunların arasında önemli bir yere sahip olankonulardan birisi hiç şüphesiz “imâmet” sorunudur. İmâmet ya da başka bir ifadeylehilâfet meselesi tarihte bir yönetim sorunu gibi görünse de aslında itikâdî bir tartışmayadönüştürülmüş ve İslâm inanç ekolleri arasında “Şia” ile ete kemiğe bürünen bir itikadîekolün varoluşsal esası olmuştur.Şia’nın siyasî olan imâmet meselesini bir inanç esası olarak kabul etmesi, imâmın ancaknass ve tayin yoluyla atanabileceği ve masum olması gerektiği gibi fikirleri savunmasıüzerine Ehl-i Sünnet, imâmet meselesine ilişkin tartışmalara dâhil olmuş ve konuyuŞia’ya reddiye şeklinde ele almıştır. Sünnî kelâm ekolü olan Eş’ariyye de imâmetkonusunda İmâmiyye Şiası’nın iddialarını reddetmiştir. Bu iki ekolün imâmetkonusunda temel ayrışma noktaları imâmetin vücûbiyetinin temellendirilmesi,imâmetin belirlenme yöntemi, mefdûlün imâmeti, ilk üç halifenin meşruiyeti, imâmdabulunması gereken vasıflar, imâmın görevden azlinin imkânı, her dönemde bir imâmınolmasının gerekliliği gibi yapısal hususlardır. Bu noktada Eş’ariyye, temelde imâmetiictihadî bir mesele olarak görmüş ve siyasal otoriteyi dinî otoriteden farklı bir düzlemeyerleştirme çabasına girişmiştir. Fakat Eş’arî okulun imâmet anlayışını derli topluortaya koyan müstakil bir çalışma mevcut değildir. Bu makalede, Eş’arî kelâm okulununimâmet nazariyesini anlamak için İslâm siyaset anlayışının hatırı sayılırteorisyenlerinden olan İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin konu ile ilgili görüşlerimercek altına alınmıştır. Öyle ki o, imâmet meselesine ilişkin müstakil eser telif edenbirkaç kelâmcıdan biridir. Onun görüşleri temelde İmâmiyye Şiası’nın iddialarına birreddiye olduğu için, bu çalışmada, öncelikle İmâmiyye Şiası’nın iddiaları kendikaynaklarından tespit edilerek ele alınmış, ardından da Cüveynî’nin eleştirilerine yerverilmiştir. Böylelikle Eş’arî kelâmında imâmet meselesinin nasıl ele alındığı tespitedilmeye çalışılmıştır.