THE MESSAGE OF HACI BEKTASH VELI AND PROMINANT DINAMICS OF BEKTASHI ORDER S RISE

HACI BEKTAŞ VELİ'NİN MESAJ I VE BEKTAŞİLİĞİN GÜÇLENMESİNDE ETKİLİ OLAN DİNAMİKLER

Abstract

13th and 14th century was a period of turbulence for the Anatolia. Important historicalevents, such as The Mongol invasion, the collapse of the Seljuk Empire, the emergenceof Anatolian principalities, the rise of the Ottoman Empire were the main big sociologicparadoxes of the century. The paradoxal time period in the region has also caused somenew regulatory roles in social life. Indeed, during this period, the most important repre- sentatives of Anatolian Sufism, such as Yesevilik, Kalenderilik, Haydarilik, Ahilik, Babai- lik reached out to a huge number of individuals as new actors in arranging people s dailylife. The Bektashism, leaded by Hacı Bektash Veli, was one of these religious orders. Manyof these leading social movements have completely lost their function and effect today.But the Bektashi order still keeps its existence and effect vividly. Being in existence for 800 years illustrates that it s much more persistent, widespread and effective socializationamong contemporary social movements in the 13th century. This article aims to examinethe success of Bektashi order, particularly the conditions of the century, the content of itsmessage and the methods used by the movement.

Özet

13. ve 14. yüzyıl Anadolu toprakları için Moğol istilası, Selçuklu devletinin yıkılışı,Anadolu beyliklerinin ortaya çıkışı ve Osmanlının yükselişi gibi tarihi olaylarınhızla geliştiği çalkantılı bir dönem oldu. Yaşanan dalgaların sarstığı toplumsal hayat,Anadoluda yeni düzenleyici rolleri de zorunlu kılıyordu. Nitekim Anadolu sufizmininen önemli temsilcileri olan Yesevilik, Kalenderilik, Haydarilik, Ahilik, Babailik gibiakımlar bu dönemde yaygınlaştı ve toplumu düzenleyen yeni aktörler olarak ön planaçıktı. Hacı Bektaş Velinin öncülüğündeki Bektaşilik düşüncesi de bunlardan biri- dir. Anılan dönemde topluma yön veren birçok düşünce akımı günümüzde etkinliğinitamamen yitirmiş durumdadır. Buna karşın Bektaşilik, kültürel yapımızdaki varlığınıhalen canlı bir şekilde sürdürmektedir. Hacı Bektaş Velinin vefatının üzerinden geçensekiz yüzyıl, onun verdiği mesajların, çağdaşlarından çok daha kalıcı, yaygın ve etkilibir toplumsallaşma başarısı gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu çalışma Bektaşiliğingösterdiği başarıyı, ortaya çıktığı dönemin koşulları, mesajının içeriği ve tarikatınkullandığı yöntemler açısından incelemektedir.