PRESENT TRACES OF BEKTASHI CULTURE IN TAVAS, DENİZLİ: TEKKE VILLAGE CASE

DENİZLİ TAVAS'TA BEKTAŞİ KÜLTÜRÜNÜN GÜNÜMÜZE YANSIYAN İZLERİ: TEKKE KÖYÜ ÖRNEĞİ

Abstract

In the 11th century, an intensive Turkish migration towards Anatolia began with the openingof door of Anatolia for Turks. Various dervish communities devoted to Khorasan Sufismdiscipline also headed for Anatolia during the migration. These dervish communities, refle- ctor of Ahmet Yesevi tradition, enabled a powerful and effective Turkish settlement especi- ally after the 13th century. These individuals called as colonizer Turkish dervishes by ÖmerLütfi Barkan, had Sufi identities and were titled as sheik, dada, and dervish. They servedas social-religion leader in Anatolian settlement of the Turkmen. According to the recordsin Menakıb, the Haji Bektash Veli sent one of his followers, Sarı Ismail, to Tavas District inMenteşe. In Alevi-Bektashi anecdotes, Sarı Ismail Sultan was one of the effective representa- tives of Alevi-Bektashi culture and mythical narratives mention about him with respect. SarıIsmail Sultan significantly contributed to the process of Turkization of Anatolia in Tavas,Denizli. His tomb is in Tekke village in the Tavas District of Denizli. The tomn is visited byAlevi-Bektashi community with great dignity. Besides, there is a live Alevi-Bektashi culturefield dating back to old times with Mustafa Dada and Yaren Ali Dada Tombs in Tekke Village.In the conducted study, Bektashi culture and reflections of this culture from past to presentin Tekke Village are discussed in socio-anthropological manner. In the study, especially sac- red persons, places, trees, mountain, forests and female cult have been examined. This studyis a qualitative study. During the research process, participant observation technique wasemployed in social anthropological manner on aforementioned places for different dates. Inaddition, with a view to apply better assessment, not only interview technique is used, butalso narratives used in interviews are supported by documents regarding these subjects. Du- ring the research process, 30 separate meetings were conducted. This applied study lasted atotal of two years due to necessity to consider certain special occasions and ceremonies. Thefindings obtained from these interviews were tried to be interpreted with theoretical infor- mation support.

Özet

XI. yüzyılda Anadolu kapısının Türklere açılmasıyla bu bölgeye yoğun bir Türk göçü başla- mıştır. Türkmenlerin göçünün başlamasıyla Horasan tasavvuf öğretisine bağlı birçok derviştopluluğu da Anadoluya yönelmiştir. Düşünce dünyalarının temelini Hoca Ahmet Yesevigeleneğinin oluşturduğu bu derviş toplulukları, özellikle XIII. yüzyıldan itibaren Anadoludagüçlü ve etkin bir Türk iskânının yaşanmasını sağlar. Ömer Lütfi Barkanın kendilerine ko- lonizatör Türk dervişleri dediği şeyh, baba, abdal lakaplı ve sufî kimlikli kişiler Türkmenle- rin Anadoludaki iskânlarında birer sosyal-dini lider olarak görev yaparlar. Yine Menâkıbdakikayda göre Hacı Bektâş-ı Velî, müritlerinden Sarı İsmaili, Menteşeye bağlı Tavasa gönder- miştir. Alevi-Bektaşi menkıbelerinde, mitsel anlatılarında adı sıklıkla ve saygıyla anılan Ale- vi-Bektaşi kültürünün yetkin temsilcilerinden Sarı İsmail, Denizli Tavasta AnadolununTürkleşme sürecine aktif katkıda bulunur. Sarı İsmailin türbesi, Denizli ilinin Tavas ilçesinebağlı Tekke Köydedir. Bugün Alevi-Bektaşilerin büyük saygı duyarak ziyaret ettikleri TekkeKöyde, Sarı İsmail Türbesine ilaveten, Mustafa Baba ve Yaren Ali Baba Türbeleri ile temellerigeçmişe dayanan canlı bir Alevi-Bektaşî kültür alanı bulunmaktadır. Bu bağlamda yapılançalışmada Bektaşiliğin önemli yerleşim merkezlerinden biri olan Denizlinin Tavas ilçesinebağlı Tekke Köyündeki Bektaşilik kültürü ve bu kültürün geçmişten günümüze yansımala- rı sosyo-antropolojik bir minvalde değerlendirilmektedir. Çalışmada özellikle kutsal kişiler,yer, ağaç, dağ, orman ve kadın kültleri incelenmiştir. Yapılan çalışma nitel bir çalışmadır.Araştırma sürecinde bahsi geçen yerlerde farklı tarihlerde sosyal antropolojik anlamda katı- lımlı gözlem tekniğinden yararlanılmıştır. Bunun yanı sıra, daha sağlıklı değerlendirmelerdebulunabilmek amacıyla hem görüşme tekniği kullanılmış hem de görüşmede bahsi geçenanlatımlar, bu konu ile ilgili dokümanlarla desteklenmiştir. Araştırma sürecinde 30 ayrı gö- rüşme yapılmıştır. Yapılan çalışma bazı özel günlerin ve ayinlerin dikkate alınmasını gerektir- diğinden toplam iki yıl sürmüştür. Bu görüşmelerden elde edilen bulgular, teorik bilgilerlede desteklenerek yorumlanmaya çalışılmıştır.