SHORT COMEDIES IN HAYÂL

Abstract

Hayâl ,which was a long -termed humour newspaper, was published in 1870s and owned by Teodor Kasap. The newspaper, has a great deal of articles about social,cultural and political life of that era. Among these, there are short comedies. Hayâl used comedy for giving messages and criticising the life of that era. These plays don't have much literary value and are more significant in terms of the topics which they processed. These plays were written in a very amateur way. Furthermore these short comedies have various and interesting topics. For instance; lack of water in Istanbul, insurrections in Balkans, understanding of journalism, drama in 1870s etc. The first comedy that is going to be examined in this article is Heves ve Arzu and it is about writing a play. Before introduceing this play, a play named: Geçen Cuma Gecesi Hacivat'la Karagöz Gedikpaşa Tiyatrosu'nda Bir Locada, will be evaluated. After this evaluation, we will give information about modern- traditional theatre debates which took place in newspapaer in 1870s. Terkos Gölü, which is the second play, includes a great deal of mockeries about supplying potable water from Lake Terkos. In Gazetecilik comedy, translating ready European news and publishing them is criticised. The play names: Bir Ceviz Ağacının Altında is about the profits of Russia and European countries on Ottoman Empire. Evdeki Hesap Çarşıya Uymadı is another play and one of its characters is the prime minister of Austria. He is criticised due to his indifference to riot of Hersek. Names of the other plays are: İşkil Oyunu, Ders Oyunu, Ehle Mahalle and Vatanperverler. Goal of this article is introducing these short comedies and evaluating. Also we will quote from these comedies while we are evaluation.

Özet

Hayâl adını taşıyan mizah gazetesi, 1870'li yılların uzun soluklu yayınlarındandır. Teodor Kasap tarafından yayımlanan bu gazetede dönemin sosyal, siyasî ve kültürel hayatına dair pek çok yazı yer alır. Bunlar arasında, küçük komediler de bulunmaktadır. Hayâl, komediyi bir araç olarak kullanarak dönem hayatına dair eleştirilerde bulunmuş ve mesajlar vermiştir. Çeşitli konularda eleştirilerin yapıldığı bu piyesler tiyatro edebiyatına katkısından çok, işledikleri konular bakımından önemlidir. Pek acemice yazılmış olan küçük komedilerde; Balkanlar'daki isyanlardan, İstanbul'un su sorununa; dönemin gazetecilik anlayışından, 1870'lerin tiyatro edebiyatına kadar geniş bir yelpazeye yayılan konular işlenmiştir. Yazımızda ilk inceleyeceğimiz komedi, piyes yazma konusunu işleyen Heves ve Arzu olacaktır. Bu piyesi tanıtmaya başlamadan evvel, onunla konu bakımından bütünlük gösteren Geçen Cuma Gecesi Hacivat'la Karagöz Gedikpaşa Tiyatrosu'nda Bir Locada başlıklı muhavereyifasılı değerlendireceğiz. Bu değerlendirmenin ardından da 1870'li yıllarda gazetelerde görülen modern tiyatro- geleneksel tiyatro tartışmalarından kısaca bahsedeceğiz. İkinci piyes olan Terkos Gölü'nde ise bu gölden içme suyu sağlama çalışmaları ile alay edilmiştir. Gazetecilik komedyasında, Avrupa'dan alınan hazır haberlerin tercüme edilerek ilave şeklinde yayınlanması hicvedilmiştir. Bir Ceviz Ağacının Altında isimli oyun ise Rusya ve Avrupa devletlerinin Osmanlı üzerindeki çıkarları hakkındadır. Hersek İsyanı sırasında hiçbir müdahalede bulunmayan Avusturya başbakanı Andrassy'nin şahıslar arasında yer aldığı bir başka piyes ise Evdeki Hesap Çarşıya Uymadı'dır. Diğer oyunların adları ise şu şekildedir: İşkil Oyunu, Ders Oyunu, Ehle Mahalle ve Vatanperverler. Amacımız, bu küçük komedileri tanıtmak ve kısa değerlendirmeler yapmaktır. Değerlendirmeleri yaparken, komedilerden alıntılar yaparak konuyu ele almaya çalışacağız.