NECÂTÎ BEY'İN ŞAİR ANLAYIŞI Bayram Ali KAYA

Özet

Bu çalışmada, Necâtî Bey'in şair karşılığında kullandığı kelimeler, ilgili tamlamalar; şairden ne anladığı, şaire yüklediği anlamlar; bilhassa şairliğinin özellikleri ile yine kendi şairliği üzerine yaptığı teşbih ve tespitler; şairi yazdırtan, teşvik eden etkenler; şikâyet ettiği hususlar, diğer şairlere bakışı, kısaca poetik değerlendirmelerinin önemli bir bölümünü oluşturan şair anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Necâtî, dîvânında en fazla şair kelimesini tercih etmiş, onun yerine aynı zamanda "ashâb-ı nazm, ehl-i nazm, ehl-i suhan, suhan-gû, suhan-ver" vb. kelime ve tamlamaları kullanmıştır. Necâtî'ye göre gerçek veya iyi şair olabilmek için her şeyden önce Allah vergisi bir yeteneğe sahip olunmalı; ayrıca aşkı üstat edinmeli, yeni ve özgün sözler söyleyebilecek güçte bilgi ve donanıma sahip olunmalıdır. Necâtî'nin şiirlerinde de şair denilince ilki kendi şairliği, ikincisi ise diğer şairler olmak üzere, esasen iki temel ve farklı gruptan söz edildiği görülmektedir. O, şairliğinin ve kişiliğinin özellikleri arasında âciz olmak, alçak ve hassas bir gönle sahip bulunmak, çok erken yaşta şiire başlamak, eşi benzeri olmamak, kalemi inciler saçmak, yeni bir tarza, tatlı bir dile, son derece güçlü bir zihne sahip olmak; hatta uyanık, kurnaz ve yalancı olmak gibi birçok özelliğe yer vermiştir. Necâtî, şair veya şairliği için ise "pâdişah/sultan, bülbül, gavvâs, tûtî" vb. benzetmelerde bulunmuş; bilhassa beğendiği, değer verdiği şairleri hem ismen anmak, hem de belli vasıflarını dile getirmek; beğenmediği ve eleştirdiklerini ise daha ziyâde genel özelliklerine değinmek sûretiyle anmıştır. Kaynaklarda "melikü'ş-şuarâ" olarak anılması ve aynı zamanda klâsik şiir geleneğinin kurucu isimlerinden biri kabul edilmesi de Necâtî'nin şair/şairliği üzerine dile getirdiği poetik görüş, değerlendirme ve tenkitlerini hayli anlamlı ve önemli kılmaktadır.