Geology and geochemistry of manganese occurrence in the pumice tuffs in the Zilan (Erciş - Van) area, Eastern Turkey

Zilan (Erciş - Van) yöresi pomza tüflerinde gelişen mangan oluşuğunun jeolojisi ve jeokimyası

Abstract

This study introduces a new type of manganese occurrence in Turkey. The occurrence is located near Zilan (Erciş, Van), associ¬ated with pumice tuffs cropping out in the region, and fills the spaces between the galssy clasts in pumice tuff. It has a mono-minera-lic composition containing 65-73 % MnO, 3-5.5 % K2O, 2.5-4 % BaO, 0.5-1 % SrO, 0.5-1 % CaO and 03-0.7 % Na2O. According to such a chemical composition the mineral has been calculated to have a formulae of (Na, K, Ca, Ba, Sr, $Mn_{+2}$))2 Mn$O]QxH2O. Such a composition is similar to but contains more Mn than romanecite. Zilan Mn occurence has a hydrogenetic-detrital origin based on the Al-Si diagram. Mg-Na plot indicates afresh water environment for its origin. These in turn suggets that manganese was dissolved by surficial waters from the basic to intermediate volcanics in the region, transported as$Mn_{+2}$) or in the from of organo-metallic complexes, deposited within the pumice tuffs which provided alkaline-oxidising conditions.

Özet

Bu çalışmada Türkiye'de varlığı bilinen mangan yatak çeşitlerine ilave olarak yeni bir mangan oluşuğunun varlığı ortaya konulmaktadır. Zilan (Erciş-Van) yöresindeki bu oluşuk küçük ölçekli bir zuhur olup, yörede yer alan ve kalın bir tabakalanma gösteren pomza tüllerle ilişkilidir. Zuhur pomza tüfler içindeki camsı (pomza) parçacıkların arasında yer alan boşlukları doldurmaktadır. Boşluk dolgusu olarak yer alan mangan monomineral olup, noktasal olarak % 65-73 MnO, % 3-5.5 $K_{2}O$, % 2.5-4 BaO, % 0.5-1 SrO, % 0.5-1 CaO ve % 0.3-0.7 $Na_{2}O$ içermektedir. Bu kimyasal içeriğe göre Mn mineralinin kimyasal formülü (Na, K, Ca, Ba, Sr, $Mn_{+2}$)2 MngO]ox$H_{2}0$ olarak hesaplanmıştır. Bu mineral, kimyasal bileşim olarak romanesite benzemekle birlikte ona göre daha fazla $Mn O_{10}$ içermektedir. Zilan mangan zuhuru Al-Si ikili diyagramına göre yüzeysel hidrojenetik-detritik kökenlidir. Mg-Na ikili diyagramına göre ise tatlı su ortamında oluşmuştur. Mangan çevrede yer alan bazik ve ortaç özelliklerdeki volkanik kayaçlardan yüzeysel sular tarafından çözülerek, asidik pH ve indirgen şartlarda $Mn_{+2}$) veya organo-metalik kompleksler halinde taşınmışve alkalen-yükseltgen şartların erişildiği pomza tüfler içerisinde çökelmiştir.