Evaluation of bone mineral density in hemodialysis patients

Abstract

Objective: Low bone mass in end-stage renal disease patients, especially those undergoing hemodialysis, can lead to serious health problems such as fragility fractures and may have negative impact on their quality of life. The aim of this study was to determine bone mineral density (BMD) in a group of hemodialysis patients and to evaluate its relationship with several clinical parameters and markers of biochemical bone turnover. Materials and Methods: Thirty hemodialysis patients, with a mean age of 49.7±16.0 years, were included in the study. The BMD was measured at the lumbar spine (L2-L4) and at the proximal femur by dual-energy X-ray absorptiometry (DXA). Markers of biochemical bone turnover such as calcium, phosphorus, alkaline phosphatase, intact parathyroid hormone (iPTH), plasma bicarbonate, blood pH, serum albumin, and hematocrit levels were measured before the hemodialysis session. Results: The mean T-scores at lumbar spine and femur neck were -1.6±0.8 and -2.6±1.1, respectively. According to the World Health Organization criteria based on BMD T-score at lumbar spine, 7% of patients were osteoporotic, 60% osteopenic, and 33% normal. On the other hand, at femur neck, the results were 50% osteoporotic, 40% osteopenic, and 10% normal. No significant differences were observed in age, duration of hemodialysis and iPTH levels between the patients with or without osteoporosis at femur neck. No correlation was found between BMD at both sites and age, duration of hemodialysis, serum calcium, phosphorus, alkaline phosphatase and iPTH levels. There were no statistically significant differences in BMD and biochemical markers of bone turnover between sexes. Conclusion: In this study, we showed that 53% of the patients undergoing hemodialysis have osteoporosis, especially at femur neck. Thus, we suggest regular monitoring of the femur neck BMD in order to improve bone health of the chronic hemodialysis patients.

Özet

Amaç: İleri evre böbrek hastalığı olan hastalarda, özellikle hemodiyaliz uygulananlarda, düşük kemik kütlesi frajilite kırıkları gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve hastaların yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Bu çalışmanın amacı bir grup hemodiyaliz hastasında kemik mineral yoğunluğunu (KMY) belirlemek ve bazı klinik parametreler ve biyokimyasal kemik döngüsü belirleyicileri arasındaki ilişkileri değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya yaş ortalaması 49,1±16,4 yıl olan 30 hemodiyaliz hastası dahil edildi. KMY ölçümleri lomber vertebralardan (L2-L4) ve femur boynundan dual enerji X-ray absorbsiyometri (DXA) kullanılarak gerçekleştirildi. Hemodiyaliz seansı öncesinde kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, intakt paratiroid hormon (iPTH) gibi biyokimyasal kemik döngüsü belirleyicileri ve plazma bikarbonat, kan pH’sı, serum albümin ve hematokrit seviyeleri gibi biyokimyasal kemik döngüsü belirleyicileri ölçüldü. Bulgular: Hastaların ortalama lomber vertebra ve femur boynu T-skorları sırasıyla -1,6±0,8 ve -2,6±1,1 idi. Dünya Sağlık Örgütü’nün KMY T-skorlarına dayanan kriterlerine göre lomber vertebralarda, hastaların %7’si osteoporotik, %60’ı osteopenik, %33’ü normaldi. Diğer taraftan, femur boynunda sonuçlar %50 osteoporotik, %40 osteopenik ve %10 normal şeklindeydi. Femur boynu osteoporotik olanlarla olmayanlar arasında yaş, diyaliz süresi ve iPTH seviyeleri bakımından belirgin fark gözlenmedi. Her iki bölgenin KMY ile hastaların yaşları, diyaliz süreleri ve serum kalsiyum, fosfor, alkalen fosfataz, iPTH değerleri arasında herhangi bir korelasyon bulunmadı. Her iki cins arasında KMY ve biyokimyasal kemik döngüsü belirleyicileri bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark yoktu. Sonuç: Biz bu çalışmada hemodiyalize giren hastaların %53’ünde özellikle femur boynunda olmak üzere osteoporozun olduğunu tespit ettik. Bu nedenle, kronik hemodiyaliz hastalarında kemik sağlığının iyileştirilmesi amacıyla femur boynu KMY ölçümlerinin düzenli aralıklarla yapılmasını öneriyoruz.