Individual application to constitutional court of republic of Turkey in comparative law (Constitutional complaint)

Karşılaştırmalı olarak Türk anayasa mahkemesine bireysel başvuru hakkı (Anayasa şikayeti)

Abstract

ConstitutionalComplaint, as known as Individual Application toConstitutional Court, whichestablished in manycountries of Europe, Latin America, South Asiaand- morethan 40 countriesaroundtheworld; has beenfoundwithconstitutionalamend- ment No. 5982 at Referandum 12.09.2010; bythehelpof intensework in 20002s. Applications towards ECHR againstourcountryandfrowningverdicts of convictions has influencedthisamendment, as well as doctrinesandproposalsforConstitutional in 2000’s. ConstitutionalComplaint, as known as Individual Application toConstitutional Court is an extraordinaryway of applicationwhich can be used as lastresort; again- stadministrativecustomsandactions, bycertainindividualsforcertainrights. Thisapplicationprocess in comparativeconstitutionallaw; should be seen as last- stage of humanrightsprotectionandState of law; as well as intensiveprotectionSubjec- tiverights, beenposteriortoprotection of objectiverights in constitutionalorder. Almosteveryeach of thecountrieswhoestablishedthisauthority; determineddiffer- entlytheapplicants, acts of administration, qualifıcations, violatedrights, time period, conditioıısforconstitutionalcomplaintorapplicationtotheConstitutional Court. Infırst- section, theseregulatioıısexaminedwithcomparison. Insecondsection, applicationto- theConstitutional Court andconstitutionalcomplaint, absoluteandrelativecomplaint, ActioPopularisinstitutionsandconceptswithcomparison; regardingtothelimitedchar- acteristic of thishumblearticle. Precisely, thisarticledoes not claimtohaveexaminedallaspectsandresolvedques- tions in thissubject.

Özet

Avrupa’nın çok sayıda ülkesinde, Latin Amerika’da, Güney Asya’da ve sair kırktan fazla ülkede kabul edilmiş olan Anayasa Şikâyeti veya Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı kurumu; ülkemizde 2000li yıllardaki yoğun çabalar sonucunda, 12 Eylül 2010 tarihli halk oylamasında kabul edilen 5982 sayılı Anayasa değişikliği ile getirile- bilmiştir. Bunda doktrin ve özellikle 2000li yıllarda hazırlanan Anayasa önerilerinin ol- duğu kadar; belki daha fazla, ülkemiz aleyhine AİHM’ne yapılan başvuruların ve endişe verici mahkûmiyet kararlarının azaltılması amaç ve istekleri etkili olmuştur. Anayasa şikâyeti veya Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı; belli kişile- rin, belli temel haklarının, kamu gücünü kullanan organların işlemleri ve eylemleri so- nucu ihlallerine karşı; iç hukukta öngörülmüş tüm başvuru yollarım tükettikten sonra, ikincil nitelikte ve son çare olarak yaptıkları olağan dışı bir başvuru hakkıdır. Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku’nda, bu başvuru yolu; Anayasa Mahkemelerinin, objektif Anayasal düzenin korunması işlevinin yanma eklenen ve sübjektif temel hak- ların etkili şekilde korunması işlevi; aynı zamanda Hukuka bağlı Devlet’in en ileri aşa- ması ve insan haklarının korunmasının son halkası olarak algılanmalıdır. Bu kurumu kabul etmiş ülkelerin neredeyse her birinde; kimlerin, hangi kamu gücü işlemlerinden doğan, hangi nitelikteki, hangi temel hakların ihlaline karşı; iç hukukta öngörülmüş tüm başvuru yollarını tüketmiş olmak şartıyla, hangi süreler ve koşullarla Anayasa Şikâyetinde ya da AYM’ne bireysel başvuruda bulunabilecekleri farklı içerikli düzenlenmişlerdir. Birinci bölümde, karşılaştırmalı olarak bu düzenlemeler incelen- miştir. İkinci bölümde ise, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ile Anayasa Şikaye- ti, Mutlak ve Nisbi Anayasa Şikayeti, Popüler Dava (ActioPopularis) kurumları ve kav- ramları karşılaştırmalı olarak ve bu mütevazi makalenin sınırlı niteliği de düşünülerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Elbette bu makale, her yönü ile konuyu inceleyip ve konuya ilişkin sorunların tü- münü tüketmiş olmak iddiasında değildir