Journals / Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi / 2019 / Cilt: 0 - Sayı: 48
Metonymic Clothing Names in Old and Middle Turkish Texts
- Pages
- 245–268
- DOI
- —
Abstract
There are two main ways to name objects, concepts, events or states. The first of these is to use borrowing words and the other is to use the words existing in language. The words existing in language can be a name for any entity by derivation, combination or semantic change. When it comes to semantic change, the concepts metonymy and metaphor appear. In Turkish linguistics tradition is metonymy which is defined as “without use of a concept to describe a concept that is related to another through” usually known as ad aktarması, adaktarımı, düzdeğişmece or mecâz-ı mürsel. There is a considerable amount of metonymic nomenclature in the vocabulary of the Turkish language. The use of word boyun, a Turkish organ name, in the meaning of “dress collar” or the word Beştepe, a Turkish place name, in the meaning of “presidential authority” are the first examples to mind. In this context, the significant amount of metonymic nomenclature is also seen in clothing names. When clothing names used in different periods of the Turkish language are studied in terms of lexical-semantic, a significant part of them seem to be influenced by the phenomenon of metonymy. The subject of this article is the metonymic clothing names in Old and Middle Turkish periods. Within the scope of our work twenty four texts of the Old and Middle Turkish periods written in different typeslike literary, didactic, dictionary etc. have been searched. As a result of research, it was found that metonymy has been effective in clothing names.
Özet
Nesneleri, kavramları, olayları ya da durumları adlandırmanın temelde iki yolu vardır. Bunlardan birincisi alıntı sözcükler kullanmak, diğeri ise dilde var olan sözcükleri kullanmaktır. Dilde var olan sözcükler; türetme, birleştirme ya da o sözcüklere yeni anlamlar yükleme yollarıyla herhangi bir varlığa ad olabilir. Sözcüklere yeni anlamlar yükleme söz konusu olduğunda ad aktarması ve deyim aktarması kavramları karşımıza çıkmaktadır. Türkiye dilcilik geleneğinde adaktarımı, düzdeğişmece, mecaz-ı mürsel, mürsel mecaz ya da metonimi terimleri ile karşılanan ad aktarması, “anlatılmak istenen kavram kullanılmadan, ilgili olduğu başka bir kavram aracılığıyla anlatılması” şeklinde tanımlanmaktadır. Türk dilinin söz varlığında aktarmaya dayalı hatırı sayılır miktarda adlandırma görülmektedir. Türkiye Türkçesinde bir organ adı olan boyun sözcüğünün “elbise yakası” anlamında kullanılması, Beştepe yer adının “Cumhurbaşkanlığı makamı” anlamında kullanılması akla gelen ilk örneklerdendir. Bu kapsamda kıyafet adlarında da önemli miktarda ad aktarması olayı görülmektedir. Türk dilinin değişik dönemlerinde kullanılan kıyafet adları leksik-semantik açıdan değerlendirildiğinde, bunların önemli bir kısmında ad aktarmasının etkili olduğu görülmektedir. Makalemizin konusunu, Eski ve Orta Türkçe dönemi metinlerindeki ad aktarmasına dayalı kıyafet adları oluşturmaktadır. Çalışmamız kapsamında Eski ve Orta Türkçe dönemlerine ait, içlerinde edebî ve öğretici nitelikte yazılmış metinlerle sözlükler bulunan yirmi dört metin taranmış; tarama sonucunda 41 kıyafet adında ad aktarması olayının etkili olduğu; aktarmanın gerçekleşmesinde kumaş-kıyafet, malzeme-ürün, nitelik-nesne, eylem-nesne, işlev-nesne ve parça-bütün ilgilerinin etkili olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.