A culture bridge from Shiraz to Trabzon Murtaza Trabzoni and his Urfi comments

Abstract

Sharh (Comment) Literature is the common name of comment activities which have been growing up increasingly in Ottoman area especially since 16th century. Beside sufic comments, there are comment works that commented the classical works in Persian and Arabic Literature by a common method. These works, which include various materials, are source for classical Turkish literature researches of today. Comments on Urfî’s poetries, which are seen in 17th and 18th centuries, are periodical comment activities to clarify meaning world of Urfi-i Shirazi, a poet of Sebk-i Hindi (Indian Style). Indian Style, which is one of the most known models of innovation research in poem, affected the classical Turkish poetry both by meaning and voice. In these comments, especially, Urfi’s odes were appreciated in terms of grammar, lexicology, rhetoric and copy differences by commentators. In this article, by giving information about the comment method of Murtaza Trabzoni, a commentator of Urfi’s poems and lived in the 18th century, techniqual and thematic characteristics of these type comments will be evaluated by virtue of his comments.

Özet

Şerh edebiyatı, Osmanlı sahasında özellikle 16. yüzyıldan itibaren artan şerh faaliyetlerinin genel adıdır. Tasavvufi şerhlerin yanı sıra, Fars ve Arap edebiyatlarındaki klasik eserleri belirli bir metot dâhilinde şerh eden eserler vardır. Bu eserler barındırdıkları her türlü bilgiyle bugünün klasik edebiyat araştırmaları için kaynak konumundadır. 17-18. yüzyıllarda birçok örneği görülen “Urfî Şerhleri”, Sebk-i Hindî şairi Urfî-i Şirazî’- nin oldukça karışık anlam dünyasını aydınlatmaya çalışan bir dizi şerh faaliyetidir. Şiirde yenilik arayışının en belirgin modellerinden biri olan Sebk-i Hindî hem anlam hem de lafız açısından klasik şiiri etkilemiştir. Söz konusu şerhlerde Urfî’nin özellikle kasideleri şarihler tarafından Osmanlı Türkçesine çevrilerek dilbilgisi, söz varlığı, edebî sanat ve nüsha farkları gibi hususlar açısından ele alınmıştır. Bu makalede, Urfî şarihlerinden 18. yüzyılda yaşamış Murtaza Trabzonî’nin şerh metodu hakkında bilgi verilecek, şerhinden hareketle bu tip şerhlerin teknik ve muhteva özellikleri değerlendirilecektir.