Evaluation of folk beliefs in the Golbasi's public culture on the basis of old Turk religions

Gölbaşı halk kültüründe halk inanışlarının eski Türk inançları bağlamında değerlendirilmesi

Abstract

Turks mostly believed Sky God, Buddhism and Manichaeism before accepting Islam. The big immigration from Central Asia to Anatolia was not able to erase the effects of old believes. These old believes that are reflecting to the important transition periods of human life such as parturition, marriage and death, still can find life. In this study, some of the folk believes and traditions which are still can find application in the Gölbaşı town of Adıyaman city, have been investigated. This believes that have important role in the town culture, are based on Turks’s old religions and Islam. Investigated folk religions and their applications are the remainder of pre-Islam Turk believes. Ground, sky, water, tree, fire, iron and ancestors cults are connected to Sky God and still used to ask help to realize every kind wishes in Golbasi.

Özet

Türkler İslâmiyet’in kabulünden evvel, daha çok, Gök Tanrı, Budizm ve Maniheizm gibi dinlere tâbi olmuşlardır. Orta Asya’dan Anadolu’ya yapılan göçler ve İslâm’ın kabulü, eski inançların zihinlerdeki izlerini silememiştir. Doğum, evlenme ve ölüm gibi insan hayatının önemli geçiş dönemlerine akseden bu inanışlar, çeşitli pratikler dâhilinde canlılığını halen korumaktadır. Bu çalışmada, Adıyaman iline bağlı Gölbaşı ilçesinde tespit edilen halk inanışları ile bazı âdet ve gelenekler ele alınmıştır. İlçe halk kültüründe önemli bir yeri olan bu inanışlar, Türklerin mensubu oldukları eski dinleri ile İslâm’a dayalı inanışlardır. Burada incelediğimiz halk inanışları ile bunlara dayalı uygulamalar, büyük ölçüde İslâm öncesi Türk inanışlarının kalıntılarıdır. Yer, gök, su, ağaç, ateş, demir ve atalar kültü gibi yardımcı iyeler, Gök Tanrı inancıyla bağlantılı olup Gölbaşı’nda bu iyelerden her türlü temenninin gerçekleşmesi noktasında yardım istenmektedir.