A DOCUMENTATION AND ASSESMENT APPROACH FOR THE CONSERVATION OF THE WOODEN MOSQUES BUILT WITH THE “ÇANTI” TECHNIQUE IN SAMSUN-ÇARŞAMBA

SAMSUN-ÇARŞAMBA’ DA ÇANTI TEKNİĞİ’NDE İNŞA EDİLMİŞ AHŞAP CAMİLERİN KORUNMALARINA YÖNELİK BELGELEME VE DEĞERLENDİRME YAKLAŞIMI*

Abstract

Mosques built with “çantı” technique, which is a construction technique commonly used in the Black Sea Region, are among the widely-observed immovable cultural properties of the region, yet in danger of extinction. Accurate identification and documentation processes are the initial steps of their conservation. Therefore, in parallel with this purpose, this study aims to provide and apply a special inventory system for recording the structural properties, the formal values and the determination status, comprising uniqueness and integrity of the mosques built with ‘çantı’ techniques. As a pilot region Samsun, Çarşamba district is selected. In the study, the current building surveys of the wooden mosques are produced. Besides, they are photographed and mapped according to location data. In addition to a “Cultural Heritage Inventory Form” which covers plan and facade organizations and elements defining the architectural features of the surveyed buildings, uniqueness and deterioration status a “Location Inventory Form”, which defines the area surrounding these buildings in terms of as well as their geographical, social and structural characteristics, is created as well. In the region, there also exist undocumented mosques built with “çantı technique”. There are more than a hundered similar mosques in Samsun. It’s known that, “çantı technique” is not only used in the mosques, but also in the rural buildings. However, today most of them have already vanished and continue to vanishing. In this research, a documentation method specific to cultural properties featuring original construction system and function is developed. Accordingly, all “çantı” mosques in Çarşamba are documented. The main purpose is to ensure protection of cultural assets by increasing their visibility, and to enable the holistic documentation of similar buildings in the region by developing an inventory form specific to cultural properties.

Özet

Karadeniz Bölgesi’nde kullanılan ahşap yapım sistemlerinden olan “çantı tekniği” ile inşa edilmiş camiler; bölgede yoğun olarak görülen, ancak hızla yok olma tehlikesi altında olan taşınmaz kültür varlıklarındandır. Korumanın ilk adımının korunacak olanın doğru tanımlanıp belgelemesi olması doğrultusunda, bu çalışma “çantı tekniği” ile inşa edilmiş camilerin özgünlük ve bütünlüğünü oluşturan yapısal özelliklerini, biçimsel değerlerinin ve bozulma durumlarının belgelemesine yönelik özel envanter fişleri geliştirilmesi ve alanda bunun kullanılmasını içermektedir. Yapılan araştırmada pilot bölge olarak seçilen Samsun ili Çarşamba ilçesinde yer alan ahşap camilerin güncel plan rölöveleri çıkarılmış, konum verileri doğrultusunda haritalanmış ve fotoğraflanarak belgelenmiştir. İncelenen yapıların mimari özelliklerini tanımlayan plan ve cephe organizasyonları ve öğeleri ile, özgünlük ve bozulma durumlarını saptayan “Kültür Varlığı Envanter Fişi” dışında; yapıların içinde bulunduğu alanı; coğrafi, sosyal, yapısal açıdan tanımlayan “Yerleşme Envanter Fişi” oluşturulmuştur. Yörede “çantı tekniği” ile inşa edilen belgelenmemiş camiler mevcuttur. Samsun’da benzer camilerin sayısı 100’ü geçmektedir. Ahşap çantı yapım sisteminin yalnız camilerde değil kırsal mimaride farklı yapı türlerinde de kullanıldığı bilinmektedir, ancak günümüzde birçoğu yitirilmiş durumdadır ve yitirilmeye devam edilmektedir. Bu araştırmada, özgün yapım sistemi ve işleve sahip kültür varlığı niteliğindeki özel bir belgeleme yöntemi geliştirilmeye çalışılmış; bu doğrultuda Çarşamba ilçesinde yer alan tüm çantı camilerin belgelemesi yapılmıştır. Ana amaç, korunması gerekli kültür varlığı niteliğindeki yapıların görünürlüğünü arttırarak koruma altına alınmasını sağlamak, yapılara özgü envanter fişi geliştirilerek bölgedeki benzer yapıların tümünün bütüncül belgelenmesini sağlamaktır.