Elazığ Halk Kültüründe Ölüm Gelenekleri

Abstract

Elazığ, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat bölümünde yer alan doğudan Bingöl, batıdan Malatya, güneyden Diyarbakır ve kuzeyden Tunceli ile komşu olan geçmişte farklı kültüre ev sahipliği yapmış bir şehirdir. Özellikle Harput ve Palu yöresi eski-yeni kültür, gelenekselliğin ve çağdaşlığın beraber olduğu bir yapıya sahiptir. Yörenin coğrafi konumu kültürel zenginliği ve çeşitliliği beraberinde getirmiştir. Bölgedeki kültürel çeşitlilik, ölüm gelenekleri etrafında birçok ritüel, dinsel ve büyüsel işlemin oluşmasını sağlamıştır. Derleme ve araştırma yöntemiyle oluşturulan çalışmamız, bölgeye özgü ölüm etrafında gelişen pratikleri ortaya çıkarmayı, toplumun ölüm çevresinde gelişen geleneklerini belirlemeyi ve bu pratiklerde bulunan bazı sembollerin açılımını yaparak toplumun ortak bilinçdışını tespit etmeyi amaçlamıştır. 2017 yılında derleme yöntemiyle yapılan çalışmamızın etik kurul kararı yoktur. Elazığ halk kültüründe ölüm gelenekleri, İslamiyet öncesi inançlardan, kültürden ve İslam dininden gelen birtakım pratiklerle beslenmiş, çevresinde kurallar zinciri oluşturmuştur. Toplumun ölüm karşısındaki tutumu ve düşünceleri bu çalışmayla saptanmıştır. Çalışmada, bölge insanın ölüm öncesi, ölüm anı ve sonrasındaki tutumları, inançları, uygulamaları incelenmiş ve bu pratiklerin sembolik olarak anlamları yorumlanmıştır. Özellikle ölüm sırası ve sonrasında yapılan birtakım pratiklerin dinî vasıflar taşıdığı tespit edilmiştir. Elazığ ölüm gelenekleri etrafında yapılan törenlerin bölgenin kültürel dokusuyla bütünleşip bir sentez yapı gösterdiği saptanmıştır. Pratiklerde eski Türk inançlarına ilişkin izlere rastlanmıştır. Çalışmada Elazığ ölüm geleneklerinin tarihi, sosyal ve kültürel bağlantısı vurgulanmıştır.