HENDIADYOINS IN EVLİYA CELEBI'S SEYAHATNAME

Abstract

Putting forward concrete evidence of the antiquity and richness of Turkish, researchers working in this direction, they offer one of the most important documents are hendianyoins. Because the hendiadyoin" for the emergence of the so-called structures of alanguage must be processed for many years. Since the earliest knownworks of Turkish reduplications often used, especially in unused orlittle-used archaic words alone throughout the history of the Turkishalso facilitates monitoring. Therefore, hendiadyoins, especially in themost important data for the study of the Turkish language. In thisarticle, hendiadyoins in Evliya Celebi's Seyahatname (basis on Dankoff'swork) are discussed and used in this work are presented some thoughtsabout 95 hendiadyoins.Sometimes shown on the etymological explanations givenhendiadyoins by Dankoff, sometimes unseen structures need to beexplained, only the TTS and DS were compared with the data. Thus,living in Turkey Turkish words and hendiadyoins in Evliya Celebi'sSeyahatname is compared.In this study, all of hendiadyoins in Seyahatname is not shown.But, Evliya Çelebi as a master of a language and style to draw attentionto how using words.

Özet

Türkçenin eskiliğini ve zenginliğini somut delillerle ortaya koymaya çalışan araştırmacıların bu doğrultuda sundukları en önemli dil belgelerinden biri ikilemelerdir. Çünkü "ikileme" denen yapıların ortaya çıkabilmesi için bir dilin uzun yıllar boyunca işlenmesi gerekir. Türkçenin bilinen ilk eserlerinden bu yana sıklıkla ikilemelere rastlanılması, özellikle tek başına kullanılmayan veya çok az kullanılan arkaik kelimelerin Türk dili tarihi boyunca takip edilmesini de kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle ikilemeler, özellikle Türk dili araştırmaları için çok önemli verilerdir. Bu yazıda EvliyaÇelebi'nin Seyahat-namesindeki ikilemeler (Dankoff'un çalışmaları temelinde) ele alınmış ve bu eserde kullanılan 95 ikileme üzerine bazı düşüncelere yer verilmiştir. Bu ikilemeler fiiller ve isimlerle kurulanlar olmak üzere iki ana grup altında incelenmiş ve alt gruplara bölünerek detaylı bir tasnif yapılmıştır. Dankoff'un işaret ettiği ikilemeler üzerine kimi zaman etimolojik açıklamalara yer verilirken kimi zaman açıklanmaya gerek görülmeyen yapılar, yalnızca Tarama Sözlüğü (TTS) ve Derleme Sözlüğü (DS)'deki verilerle karşılaştırılmışlardır. Böylece EvliyaÇelebi'nin kullandığı ikilemeler ile bugün Türkiye Türkçesinde yaşayan örnekler de gösterilmiştir. Bu çalışmada Seyahat-name'deki bütün ikilemelere yer verilmese de EvliyaÇelebi'nin bir dil ve üslup ustası olarak ikilemeleri nasıl kullandığına dikkat çekilmek istenmiştir. Ele alınan veriler, Seyahat-name'deki bütün ikilemeleri yansıtmasa da ikilemeler yönünden bu eserin ne derece önemli bir kaynak olduğunu ve birçok yönüyle arkaik kelimeleri ortaya koyduğu düşüncesindeyiz.