CHAGATAI VOCABULARY AND A FEW WORDS IN CHAGATAI VOCABULARY

Çağataycanın Sözvarlığı ve Bu Sözvarlığından Birkaç Sözcük Üzerine

Abstract

Chagatai is one of the most important languages of Central Asia Turkish Language Family. When we glance at the texts which were written in Chagatai Language, we can see that it has a large vocabulary. With a view to mark this possessions, we prepared a Chagatai-Turkey Turkish etymological dictionary. It has more than 30.000 words. This dictionary indicated that Chagatai Language has more interesting vocabulary and this vocabulary should be stated expressly and analysed. Another point is that loanwords in Chagatai Language are too much. Together with Arabic and Persian, we coincide with loanwords from Mongolian, Indian and Sogdian. In this paper, we will dispute only five words into the vocabulary of Chagatai Language. These are kumalak ‘circular, round’, çaylak ‘a kind of bird’, yagdu ‘light, brightness’, kurumsak ‘quiver’ and soymaç ‘a kind of play’, sakalduruk ‘a strap covered with brocade fixed to a hat, so that the hat may be fastened below the chin and does not fall off’, yurtçı ‘guide, a man who builts homeland’.

Özet

Çağatayca Orta Asya Türk Dil Ailesinin en önemli üyelerinden biridir. Bu dille kaleme alınmış metinlere bakıldığında Çağataycanın oldukça geniş bir sözvarlığına sahip olduğu görülür. Bu sözvarlığının genişliğini göstermek amacıyla 55 kadar Çağatayca metnin sözvarlıklarını bir araya getirerek bir Çağatayca Sözlük hazırlama ihtiyacı duyduk. Hazırladığımız bu sözlükte 30.000’den fazla maddebaşı sözcük yer almaktadır. Bu sözlük bize Çağataycanın oldukça ilgi çekici bir sözvarlığına sahip olduğunu ve bu sözvarlığının mutlaka tam anlamıyla ortaya konulması ve incelenmesi gerektiğini gösterdi. Yine bu sözlük sayesinde Çağataycanın sözvarlığı içinde alıntı sözcüklerin fazlalığı ortaya çıktı. Çağataycada Arapça ve Farsçadan alınan sözcüklerin yanı sıra Moğolca, Hintçe ve Soğdca sözcüklere de rastlamaktayız. Bu makalede bu denli zengin ve ilginç bir sözvarlığına sahip olan Çağataycanın sözvarlığı hakkında belli noktalara değindikten sonra bu sözvarlığı içinden kumalak ‘yuvarlak’, çaylak ‘çaylak kuşu, yırtıcılardan, uzun kanatlı, çengel gagalı, fare gibi zararlı hayvanları avlayan tavuk büyüklüğünde bir kuş’, yagdu ‘ışık, parlaklık’, kurumsak ‘ok kılıfı, okluk’ ve soymaç ‘soymaç oyunu’, sakalduruk ‘kadınların bir bıyık gibi çenelerinin altından sarksın diye başlarından tutturdukları inci ipi’, yurtçı ‘konakçı, yurt kuran, yurt yapan, kılavuz’ sözcükleri üzerinde duracağız.