Mineralogy and geochemistry of melilite leucitites, Balçıkhisar, Afyon (Turkey)

Abstract

Batı-Orta Anadolu'da yüzlek veren ve Batı Toroslar'a ait sedimanter formasyonları kesen ve/veya örten Orta Miyosen yaşlı Afyon volkanik kompleksi geniş yayılım sunan potasik-ultrapotasik aktivitenin ürünlerinden oluşmaktadır. Stratigrafik konumlarına dayalı olarak potasik ve ultrapotasik volkanizmanın üç evresi görülebilir. Melilit-lösitit.lavları ilk evre volkanik faaliyetin ürünleridir. Lamproitler ise ikinci evre volkanik faaliyeti temsil etmektedirler. Lösitit blok ve parçalarınca zengin olan Balçıkhisar volkaniklasitik serisi birinci evre volkanik aktivitenin ürünlerini örtmektedir. Birinci ve ikinci evre volkanizmanın ürünleri gölsel sedimanter kayalar ile örtülmektedir. Bu gölsel sedimanter kayalar dereceli olarak Tokluk volkano-sedimanter serisi tarafından üstlenmektedir. Fonotefritik lav domları, daykları ve lav akmaları çalışma alanındaki üçüncü evre volkanik faaliyetleri oluşturmaktadır. Afyon volkanik kompleksinde yeralan ve hacimsel olarak küçük lav domları ve lav akmaları şeklinde yüzlek veren iki melilit lösetit oluşumu çalışılmıştır. Tipik olarak porfiritik doku sunan melilit-lösitit lavları lösit, nefelin, baryum feldspat, melilit, diyopsid, melanit, kalsit, apatit ve opak minerallerden oluşmaktadır. Melilit kristallerinde genellikle gehlenit-akermanit bileşimi baskındır. Diopsid bileşimindeki klinopiroksen fenokristalleri kısmen ve/veya tamamen melilit tanelerine dönüşmüştür. Jeokimyasal olarak %9.5-l l .8 arasındaki K2O ve Na2OM/K2O oranının ortalama 2 değerleri ile ultrapotasik karakterdeki melilit-lösititlerin SiO2 bileşeni %44 ile %47 arasındadır. AI2O3 ve CaO bileşenleri %18 değerine ulaşırken ortalama TiO2 bileşenleri %1.22 değerindedir. Melilit lösititler yüksek ayrımlaşma gösteren nadir toprak ve duraysız element bileşimlerine sahiptirler. Ba (8745 ppm), Rb (670 ppm) ve Sr (4802 ppm) bileşenleri ilksel manto ve kondritlere göre zenginleşmiştir. Melilit lösititler, dalma-batma ve çarpışma süreçlerinin geliştiği aktif kıta kenarına yakın ortamda kismi ergime ile meydana gelmiş ilksel bir eriğiyin üst kabuktan kısmen kirlenmesi ile oluşan bir magmanın ürünleridir.