K-G gidişli aktif bir genişletme yapısı, Şuhut (Afyon) grabeni:Isparta açısında genişlemeli yenitektonik dönemin başlama yaşı,GB Türkiye

A N-S-trending active extensional structure, the Şuhut (Afyon) graben:Commencement age of the extensional neotectonic period in the Isparta Angle,SW Turkey

Abstract

The Şuhut graben is an 8–11-km-wide, 24-km-long, N–S-trending, active extensional structure located on the southern shoulder of the Akşehir-Afyon graben, near the apex of the outer Isparta Angle. The Şuhut graben developed on a pre-Upper Pliocene rock assemblage comprising pre-Jurassic metamorphic rocks, Jurassic–Lower Cretaceous platform carbonates, the Lower Miocene–Middle Pliocene Afyon stratovolcanic complex and a fluviolacustrine volcano-sedimentary sequence. The eastern margin of the Şuhut graben is dominated by the Afyon volcanics and their well-bedded fluviolacustrine sedimentary cover, which is folded into a series of NNE-trending anticlines and synclines. This volcanosedimentary sequence was deformed during a phase of WNW–ESE contraction, and is overlain with angular unconformity by nearly horizontal Plio–Quaternary graben infill. Palaeostress analyses of slip-plane data recorded in the lowest unit of the modern graben infill and on the marginal active faults indicate that the fiuhut graben has been developing as a result of ENE–WSW extension since the latest Pliocene. The extensional neotectonic period in the Isparta Angle started in the latest Pliocene. All margins of the Şuhut graben are determined and controlled by a series of oblique-slip normal fault sets and isolated fault segments. More active faults which are capable of creating destructive earthquakes with magnitudes of Mw=6.3 and Mw=6.5 include the Ağzıkara, Güneytepe, Çobankaya and the Yarışlı faults, as in the occurrence of two devastating historical earthquakes, those of 1766 and 1862, which were seismic events with intensity of VII and X, respectively. The Yarışlı fault, however, still remains seismically inactive. In addition, the finer-grained modern graben infill is thixotropic and so these active faults and the finer-grained alluvial sediments have to be taken into account in both earthquake risk analysis and city planning design in Şuhut County.

Özet

Şuhut grabeni 8–11 km genişlikte, 24 km uzunlukta, K–G gidişli, aktif bir genişleme yapısııolup, Akşehir- Afyon ana grabeninin güney omuzunda ve dış Isparta Açısı’nın kuzey uç kesiminde yer alır. Şuhut grabeni Pliyosen öncesi bir kaya topluluğu üzerinde gelişmiştir. Bu kaya topluluğu başlıca Jura öncesi yaşlı metamorfik kayalar, Jura–Alt Kretase yaşlı platform karbonatları, geç Erken Miyosen–Orta Pliyosen yaşlı Afyon volkanik karmaşığı ve aynı yaşlı akarsu-göl ortam ürünü volkano-sedimanter bir istiften oluşur. Şuhut grabeninin doğu kenarı Afyon volkanitleri ve onun örtüsünü oluşturan göl-akarsu ürünü sedimanter bir istif ile şekillenir. İyi gelişmiş katmanlanma sunan örtü istifi KKD gidişli bir seri antiklinal ve senklinal ile deformasyona uğramıştır. Bu volkano-sedimanter istif BKB–DGD yönlü bir daralma fazıyla deformasyon geçirmiştir. Deformasyon geçirmiş volkano-sedimanter istif Pliyo–Kuvaterner yaşlı ve hemen hemen yatay konumlu modern graben dolgusu tarafından açılı uyumsuzlukla örtülür. Gerek grabenin en alt dolgusu içinde kayıd edilmiş, gerekse grabeni sınırlayan aktif kenar fayları üzerinde gelişmiş olan kayma vektörlerinin (kayma düzlemi ve kayma çizikleri) eskigerilim analizi, Şuhut grabeninin, DKD–BGB yönelimli bir genişlemenin denetiminde, en Geç Pliyosen’den beri gelişmekte olduğunu gösterir. Genişleme türündeki neotektonik dönem Isparta Açısı ve özellikle Şuhut bölgesinde, Geç Pliyosen’de başlamıştır. Şuhut grabeninin tüm kenarları bir seri verev atımlı normal fay seti ve tekil faylar tarafından belirlenmekte ve denetlenmektedir. Çok daha aktif ve büyüklüğü Mw=6.3 ve Mw=6.4 arasında değişen yıkıcı deprem üretme potansiyeline sahip ana faylar Ağzıkara, Güneytepe, Çobankaya ve Yarışlı faylarıdır. Bu durum, özellikle Ağzıkara ve Güneytepe ana faylarından kaynaklanan ve şiddetleri VII-X arasında değişen iki yıkıcı tarihsel depremle de (1766 ve 14 Kasım 1862 depremleri) kanıtlanmıştır. Bununla birlikte, Yarışlı fayı, sismik boşluk özelliğini günümüzde de korumaktadır. Ayrıca, ince taneli güncel graben dolgusu, yüksek sıvılaşma kapasitesine sahiptir. Bu nedenle, anılan ana aktif faylar ve sıvılaşma kapasitesi yüksek olan ince taneli gevşek zemin (alüvyon) gerek deprem risk analizinde, gerekse Şuhut ilçesi gelişim planlamasında dikkate alınmalıdır.