Büyü, Sivas ve Miras

Özet

Bu yazı, Sedat Veyis Örnek’in “Sivas ve Çevresinde Hayatın Çeşitli Safhalarıyla İlgili Batılİnançların ve Büyüsel İşlemlerin Etnolojik Tetkiki” adlı ilk bilimsel kitabını konu etmektedir. Yazınınamacı sadece bu kitabı tanıtmak değil, aynı zamanda yazarını eğitimi, bilimsel bakış açısı,geçiş evreleri ve öğrencilerine bıraktığı miras aracılığıyla yeniden keşfetmektir. Yazı üç bölümdenoluşmaktadır. İlk bölümde Sivas kitabı ana hatlarıyla tanıtılmaktadır. İkinci bölümde, Örnek’inSivas’taki yaklaşımı, kendisinin farklı çalışmaları ve referans yaptığı araştırmacılar aracılığıylabiraz daha ayrıntılı olarak incelenmektedir. Üçüncü bölümde Örnek’in Sivas’ta kullandığı yazımtarzına odaklanılmaktadır. Yazının sonuç bölümünde, Örnek’in DTCF halkbilimi bölümündekiizleri sürülmektedir. Sivas hakkında yapılan belirlemelerden bazıları şunlardır: Sivas, alan araştırmasınadayalıdır. Araştırma sahası seçimi ve veri toplama teknikleri, o dönemin bilimsel eğilimleriyleuyumludur. Tamamen şans ve duygularla ilgili belirsizlikler içeren geçiş dönemleri, büyü vebatıl inanmanın gözlemlenebileceği toplumsal olgular olarak seçilmiştir. Pozitivist bir yazım tarzıvardır. Sivas’ın iki amacı öne çıkmaktadır. İlki etnolojik bir kaygıyla geçiş evrelerindeki büyüve batıl inanmaları saptamaktır. Diğeri ise Türkiye’deki modernleşmenin önündeki engeller içinuygun tedbirlerin alınmasına katkıda bulunmaktır. Sivas’ta iki antropolojik kuramın etkisi vardır.Bunlardan biri 19.yy evrimciliği olup Sivas’ın üç ana terimine (ilkel zihin, büyü ve batıl inanma)anlamlarını vermiştir. Batıl inanma ve büyü uygulamalarına sahip olmanın nedenleri, işlevselcikuramın biyo-psikolojik ihtiyaçları ile açıklanmıştır. İşlevselciliğin tarihsizlik sorununu aşmaküzere uygulamaların kültürel kaynakları hakkında yorumlarda bulunulmaktadır. Etnolojinin karşılaştırmaamacına uygun olarak Sivas, farklı kültürlerle kıyaslanmaktadır. Sivaslılar, ilkel zihniyetesahip tüm topluluklar gibi madde ve gücü ayırt edememektedirler. İnsan ve çevresi, organikve güç açısından birbirine bağlı olup insanoğlu gücü büyü ile denetleyebileceğine inanmaktadır.