Türkiye fındık sektörünün ekonometrik modellemesi güncel politikalara yönelik çıkarımlar

Econometric modeling of Turkey' s hazelnut sector: implications on recent policies

Abstract

The hazelnut is an important product in Turkey's economy as it is an important source of income for a large number of family farms and makes up around 75% of world production and 20% of total agricultural exports from Turkey. Hazelnut production has increased in recent years along with high levels of storage and expansion of planted areas from traditional steep lands to flat lands, where alternative cropping is possible. The aim of this study was to determine the major causes of these problems using an econometric-model of Turkey's hazelnut sector. Estimation results of the model comply with economic theory and the equations in the model were explained well. The major implication of the model was that the high support price policy implemented for years caused an expansion in hazelnut-planted areas and an excess supply of hazelnuts. The proposed policy with respect to the results of the model is to determine a target price very close to production cost and market price so that farmers are just guaranteed to a certain price level. In addition, direct income support should be paid only to farmers who produce hazelnuts on land within the limits determined by the law and compensation payments should continue for the removal of hazelnut plantations.

Özet

Fındık, çok sayıda çiftçi ailesinin ana gelir kaynağını, dünya fındık üretiminin yaklaşık % 75'ini ve tarımsal ihracatın % 20'sini oluşturması nedeniyle Türkiye'nin önemli bir tarımsal ürünüdür. Fındık üretimi, destekleme fiyatı ve alımı, dikim alanlarının sınırlanması, doğrudan gelir desteği ve alternatif ürün desteği politikaları ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemelere rağmen fındık dikim alanlarının eğimli geleneksel fındık alanlarından alternative üretimin yapılabildiği düz taban arazilerine yayılması sonucu arz fazlalığı ve aşırı stok oluşmuştur. Bu çalışmada, Türkiye fındık sektörünü temsil eden beş denklemli ekonorhetrik bir model kullanarak arz fazlalığı probleminin nedenleri araştırılmış ve sektör için alternatif bir politika önerisi sunulmuştur. Ekonometrik model üç basamaklı en küçük kareler yöntemi ile Shazam ekonometri programında tahmin edilmiştir. Tahmin sonuçlan, modelin kullanılan değişkenler tarafından iyi bir şekilde açıklandığını göstermektedir. Fındık piyasa fiyatının önemli derecede destekleme fiyatı tarafından, fındık dikim alanlarının ise piyasa fiyatı tarafından belirlendiği model sonuçlarından anlaşılmaktadır. Ayrıca, üretim maliyeti ve iklim şartlarının fındık üretimini, reklam, fındık toptan fiyatı ve gelir seviyesinin fındık talebini ve dünya fındık fiyatı ve ihracat fonunun fındık ihracatını önemli derecede etkilediği belirlenmiştir. Bu sonuçların önemli bir kısmı literatürdeki sonuçlarla benzelik göstermektedir. Modelden çıkarılan ana sonuç, yıllardan beri uygulanan yüksek destekleme fiyatının fındık dikim alanlarının yayılmasına ve arz fazlalığına neden olmasıdır. Bu sonuçlara göre önerilen politika, üretim maliyetlerine ve piyasa fiyatına yakın bir hedef fiyatın, sadece üreticiye belli bir fiyatı garanti etmek amacıyla belirlenmesidir. Buna ilave olarak doğrudan gelir desteği, sadece kanunla sınırlanan alanlar içinde üretim yapan fındık üreticilerine yapılmalı ve taban arazilerindeki fındık alanlarını başka ürünler yetiştirmek için söken üreticilere alternatif ürün desteği devam etmelidir.