Itinerary of Sung Yün in Turkistan

Abstract

Chinese sources are main sources of Turkic history. Because they are sometimes only recourse, these have mostly no facility to compare with other sources. Despite Chinese annals are seen as the most reputable sources, encyclopedic, historical, geographical, philosophical, judicial etc. books written in the relevant times are so important. Again, travelogues have a separate place. Although travelogues often contain personal observations of the traveler and not have deep knowledge, they are the only source for many historical truths. It is necessary to read travelogues carefully and to compare with other sources in the relevant times. On this occasion, Turkistan observations of Buddhist pilgrim Sung Yün who is one of the most important travelers of Turkistan history are noteworthy. His trip began from Chinese capital, passed Turkistan and ended in India. As a cleric, Yün mostly chooses to talk about Buddhism of his observed places such as other Buddhists and lively describe daily life and religious attitude in Turkistan cities in the beginning of fifth century. It is so natural that the traveler does not touch of political events. Information given by traveler about Hephthalites is priceless. We have tried to present the text word by word about Turkistan of old Chinese verified and annotated copy of Sung Yün Travelogue , to reflect vitality of imageries and to provide of exact control of the Chinese expressions. We made a comparison with the other main sources for explaining some necessary points in text. Although it is so difficult, we gave a try to make an itinerary map. Our purpose is to provide a studied and criticized main source for the studies about Turkistan.

Özet

Çin kaynakları, Türk tarihinin ana kaynaklarındandır. Bunlar bazen tek müracaat eseri oldukları için çoğu kez malûmatları mukayese imkânı bulunmamaktadır. Tarih tetkiklerinde en muteber Çin kaynakları yıllıklar olarak görülse de ansiklopedik kaynaklar, ilgili devirde yazılmış tarih, coğrafya, hukuk, felsefe, tıp vb. alanındaki kitaplar da bir o kadar mühimdir. Seyahatnâmeler de ayrı bir yere sâhiptir. Her ne kadar seyahatnâmeler çoğu kez seyyahın şahsî müşahedelerinden ibaret olup derin bir vûkufiyeti haiz olmasa da birçok tarihî hakikatin yegâne kaynağıdırlar. Seyahatnâmeleri çok dikkatli okumak ve ilgili devrin diğer kaynaklarıyla mukayese etmek lâzımdır. Bu münâsebetle Budacı keşiş Sung Yünün hacı olmak üzere 518 yılında Çin payitahtından yola çıkıp Hindistana giderken geçtiği Türkistan sahasındaki intibaları kayda değerdir. Bir din adamı olması sebebiyle, diğer Budacılar gibi daha çok gittiği yerlerdeki Budacılık hakkında konuşmayı tercih eden keşiş, VI. yüzyılın başında Türkistan şehirlerindeki günlük hayatı, dinî vaziyeti capcanlı tasvir etmektedir. Seyyahın siyasî hadiselere pek temas etmemesi pek tabiidir. Seyyahın Eftalitler hakkında verdiği bilgiler ise paha biçilmezdir. Sung Yün Seyahatnâmesinin tahkikli ve şerhli eski Çince nüshasının Türkistan ile ilgili kısmını Çince metni ile kelimesi kelimesine sunmaya ve böylece tasvirlerdeki canlılığı aksettirmeye ve Çince ifadelerin birebir kontrolünü sağlamaya gayret ettik. Metinde izahata muhtaç noktalar için diğer ana kaynaklarla mukayese yaptık, seyyahın gittiği güzergâhın bir haritasını çıkarmaya çalıştık. Maksadımız Türkistan tarihi çalışmalarında istifade edilmek üzere tetkikli ve tenkitli olarak bir ana kaynağı sunmaktır.