NUBAR PASHA’S PROJECT OF MIXED COURTS IN MODERN EGYPT AND DIPLOMATIC INITIATIVE IN LE BOSPHORE ÉGYPTIEN ISSUE

MODERN MISIR’DA NUBAR PAŞA’NIN KARMA MAHKEMELER PROJESI VE LE BOSPHORE ÉGYPTIEN MESELESINDE DIPLOMATIK GIRIŞIMLERI

Abstract

In the 19th century, the rebellious Mehmet Ali Pasha caused Egypt to enter a completely different process with the rebellion of the state (metbu) in Egypt. This rebellion, which lasted for a decade and caused by various reasons, started a serious break. This break has accelerated by bringing some non-Muslim living in Egypt to the critical points of state administration and by a number of reforms. Nubar Pasha will be the most famous name in this painful process. Nubar Pasha (1825-1899) belongs to a wealthy family of Armenian origin who migrated from Karabakh to Izmir. He had education in Toulouse and Belgium, he lived for a long time in Paris and became acquainted with Western society during this period. Nubar Pasha who has a brilliant intelligence, began his career as the clerk of Mehmet Ali Pasha, via his uncle (1842) who served as the minister for trade and foreign affairs in Egypt. He was also the interpreter / secretary of Ali Pasha’s son Ibrahim Pasha. Nubar Pasha had played a role in Egypt's domestic and foreign policy during the period of Said Pasha (1822-1863) and Ismail Pasha (1830-1895). He worked as a consultant, ministries and prime minister in various fields. He participated in the negotiations with Turkish and French representatives during the construction of the Suez Canal. He demonstrated his diplomatic dexterity in a successful negotiation (1864) by adopting the rights of the company concerning the Suez Canal to III. Napoleon. But during the period when Nubar Pasha was foreign minister and prime minister, it is seen that he made the rupture of the Bâb-ı Âli as “idée fixe”.In this study, the interviews with French authorities in the realization of the law of new mixed courts to be established in Egypt and the role of the diplomatic crisis with the closure of the newspaper Le Bosphore égyptien are intended to be evaluated by using the diplomatic archival documents issued by the French Ministry of Foreign Affairs, French official / non-official newspapers and research works of the period.

Özet

XIX. yüzyılda âsi Mehmet Ali Paşa (1769-1849), Mısır’da metbû devletine isyan etmesiyle Mısır’ın bambaşka bir sürece girmesine neden olmuştur. Çeşitli sebeplerden kaynaklanan ve yaklaşık on yıl süren (1831-1840) bu isyan beraberinde Osmanlıdan ciddi bir kopuş sürecini başlatmıştır. Bu kopuş, Mısır’da yaşayan Avrupaî egitim almış Gayr-i Müslimlerin devlet yönetiminde kritik noktalara getirilmesiyle ve yapılan birtakım reformlarla hızlanmıştır. Bu sancılı süreçte kilit rol oynayanlardan en meşhur isim Nubar Paşa (1825-1899) olacaktır.Nubar Paşa, Karabag’dan Izmir’e göç eden Ermeni kökenli varlıklı bir aileye mensuptur. Toulouse ve Belçika’da egitim görmüş Paris’te uzun zaman ikamet etmiş ve bu dönemde Batı toplumunu yakından tanımıştır. Parlak bir zekâya sahip Nubar Paşa kariyerine, Mısır’da ticaret ve hariciye nazırlıgı yapan dayısının aracılıgıyla (1842) Mehmet Ali Paşa’nın kâtibi olarak başlamıştır. Mehmet Ali Paşa’nın oglu Ibrahim Paşa (1789-1848)’nın da tercüman/sekreterligini yapmıştır. Nubar Paşa Said Paşa (1822-1863) ve Ismail Paşa (1830-1895) döneminde Mısır’ın iç ve dış politikasında rol oynamıştır. Çeşitli alanda müşavirlik, bakanlıklar ve başbakanlık yapmıştır. Süveyş Kanalı yapımı sırasında Türk ve Fransız temsilcilerle yapılan görüşmelere katılmıştır. III. Napolyon (1808-1870-3)’a Süveyş Kanalı ile ilgili şirketin haklarını kabul ettirerek başarılı bir pazarlıkla (1864) diplomatik maharetini göstermiştir. Fakat Nubar Paşa’nın dışişleri bakanlıgı ve başbakanlık yaptıgı dönemde Bâb-ı Âli’den kopmayı idée fixe haline getirdigi siyasî icraatlarında görülmektedir.Bu çalışmada, Mısır’da kurulacak yeni karma mahkemeleri nizamnamesinin gerçekleşmesinde Fransız yetkilerle yaptıgı görüşmeler ve Le Bosphore égyptien adlı gazetenin kapatılmasıyla meydana gelen diplomatik krizdeki rolü, Fransız Dışişleri Bakanlıgı’nın yayınladıgı diplomatik arşiv belgelerinden, Fransız resmî/gayrı resmî gazetelerinden ve dönemin araştırma eserlerinden faydalanılarak degerlendirilmesi amaçlanmaktadır.